Het gewei van edelherten kan groeisnelheden bereiken van 2,5 centimeter per dag.

De indrukwekkende groeisnelheden van geweien van hertachtigen komen mede tot stand door genen die zowel kanker promoten als onderdrukken. Hierdoor is weefselgeneratie mogelijk zonder wildgroei van kankercellen. Dat schrijven Chinese onderzoekers 20 juni in Science . Het onderzoek is onderdeel van een drietal artikelen van verschillende onderzoeksgroepen waarin de eerste resultaten worden belicht van het zogeheten Ruminant Genome Project, vergelijkbaar met het Human Genome Project maar dan voor herkauwers.

 

Strijd
Iedere lente is het weer raak: het gewei van mannelijke edelherten groeit in rap tempo uit de rozenstokken op de kop ter voorbereiding op de bronsttijd. In de zomerperiode is de complexe matrix van beenweefsel vol zenuwuiteinden volgroeid, en klaar om als indrukwekkend wapen te dienen in de strijd om de hindes. Aan het einde van de winter werpen ze hun geweien af en begint de cyclus weer opnieuw. Herten zijn zodoende de enige zoogdieren die verloren lichaamsdelen kunnen laten teruggroeien, in het geval van edelherten zelfs met 2,5 centimeter per dag.

 

Oorsprong
In eerste instantie wilden de onderzoekers licht werpen op de evolutionaire oorsprong van geweien, maar ook hoorns. Specifieker: zijn geweien en hoorns meerdere keren onafhankelijk van elkaar in de evolutie ontstaan, of slechts eenmaal? Daartoe analyseerden ze 221 transcriptomen van hertachtigen – zoals rendier, eland, edel- en damhert –, en holhoornigen, waar de runderen, waterbuffels, schapen, geiten, antilopen en gems onder vallen. Ook sequensten ze het genoom van twee soorten evenhoevige herkauwers zonder hoofdornament.

 

Eenduidig
Het plaatje dat daaruit rolt is volgens de onderzoekers eenduidig: de beenachtige hoofdornamenten kennen slechts een enkele evolutionaire oorsprong waar vervolgens de enorme diversiteit aan geweien en hoorns uit is voortgevloeid. Anders zou de snelle radiatie van vijf verschillende families hertachtigen en holhoornigen, die naar nu blijkt binnen 2,5 miljoen plaatsvond, onverklaarbaar zijn. Dat alle geweien en hoorns vergelijkbare genetische en cellulaire wortels hebben, onderschrijft hun conclusie.

 

Kanker
Tot slot identificeert het team acht actieve genen die normaal gesproken betrokken zijn bij het ontstaan en de groei van tumoren, maar die strak gereguleerd worden door de activiteit van genen die kanker onderdrukken. Het verklaart volgens de onderzoekers de snelle groeisnelheden zonder de ontwikkeling van kanker; kanker komt bij hertachtigen naar schatting vijf keer minder voor dan bij andere zoogdieren.