Vraag: waardoor worden sommige mensen ziek zodra de vakantie begint?

 

Het is een bekend fenomeen: voor het aanbreken van de vakantie nog even alle bergen werk in een moordend tempo erdoorheen jassen, en dan genieten van de welverdiende rust. Meestal gaat dat goed, maar in sommige gevallen nemen die eerste vrije dagen een heel andere wending. Vermoeidheid, vage pijntjes, misselijkheid of zelfs koorts of migraine steken de kop op en verpesten de boel. Hoe kan het toch dat sommige mensen steevast de eerste dagen van hun vakantie in bed doorbrengen?

 

Vrijetijdsziekte
‘Het is goed om de “slachtoffers” direct in twee groepen in te delen: mensen met vage pijntjes en vermoeidheidsklachten, en mensen die echt griep krijgen of infecties oplopen. De verklaringen voor hun klachten moeten namelijk in een andere hoek gezocht worden’, vertelt gezondheidspsycholoog Ad Vingerhoets aan Tilburg University. In 2002 constateerde hij dat zo’n 3 procent van de Nederlanders last heeft van – zoals hij het noemt – vrijetijdsziekte, ofwel het omgekeerde Kortjakje-syndroom (Psychotherapy and Psychosomatics). Een jaar later verschijnt eveneens een wetenschappelijke publicatie van zijn hand, waarin hij alle mogelijke oorzaken op een rijtje zet; een aanzet tot verder onderzoek (Gedrag & Gezondheid, 2003).

 

Symptoomperceptie
‘Er is na mijn artikel in 2003 niet tot nauwelijks vervolgonderzoek gedaan’, aldus Vingerhoets. ‘Een gemiste kans, want er is nog steeds weinig over bekend. Ik vermoed echter dat een groot deel van de vagere klachten tot stand komt door verstoring in zogeheten symptoomperceptie. Het menselijk brein heeft maar een beperkte capaciteit om alle informatie uit zijn omgeving te verwerken. Hierdoor kunnen bij een drukke baan belangrijke informatiesignalen wegvallen. Simpel gezegd: mensen zijn zo afgeleid door hun werk, dat ze niet meer goed naar hun lichaam luisteren. Pas als ze thuis neerploffen op de bank en er geen directe bekommernis meer is om het werk, wordt men zich bewust van de signalen van het lichaam en manifesteren kwalen als vermoeidheid en hoofdpijn zich.’

 

Schoonmoeders
Maar dat is slechts een deel van het verhaal, schrijft Vingerhoets in 2003. Zo kan blootstelling aan ziekteverwekkende omgevingsfactoren in en rondom het huis een rol spelen, zoals pesticiden in de tuin, luchtverontreiniging of een slecht geventileerd huis. Ook kan een verandering in levensstijl iemand parten spelen. Plots meer alcohol drinken bijvoorbeeld, of minder slapen. Zelfs schoonmoeders kunnen volgens Vingerhoets de boel flink verzieken.

 

‘Voor sommige mensen is het thuis stressvoller dan op werk. Denk aan verplichte bezoekjes aan een schoonmoeder of de kinderen aanmoedigen op het sportveld. Ziek zijn werkt dan belonend: mensen krijgen aandacht én ontkomen aan hun verplichtingen. Onbewust raken ze geconditioneerd, waardoor het riedeltje zich telkens herhaalt.’

 

Immuunsysteem
Bij mensen die echt een infectie of griep oplopen, vermoedt Vingerhoets dat het immuunsysteem tijdelijk uit balans is. Onno Meijer, neuro-endocrinoloog aan het Leids Universitair Medisch Centrum, beaamt dat: ‘We weten dat er bij acute stress, bijvoorbeeld bij een infectie, noradrenaline vrijkomt. Deze neurotransmitter is pro-inflammatoir en kan het immuunsysteem helpen om indringers op te ruimen. Tegelijkertijd zorgt de afgifte van cortisol ervoor dat de immuunreactie niet uit de hand loopt. Cortisol is dus juist anti-inflammatoir.’

 

Balans
Bij een goed werkend immuunsysteem zijn noradrenaline en cortisol met elkaar in balans: noradrenaline activeert het immuunsysteem, terwijl cortisol het geheel juist op de rem zet. Bij acute stress gaat dat meestal goed, maar zodra er sprake is van chronische stress met een continu verhoogde cortisolspiegel kan het volgens Meijer misgaan. ‘Noradrenaline wordt snel door het lichaam afgebroken, terwijl de werking van cortisol nog lang kan na-ijlen. Het is goed mogelijk dat mensen met een stressvolle baan aan de start van hun vakantie nog eventjes kampen met de gevolgen van een hoge cortisolspiegel, maar niet meer met een verhoogde noradrenalinespiegel. Hierdoor wordt het immuunsysteem onnodig onderdrukt en lopen ze meer kans op infecties.’

 

Sporten
Is er dan wel hoop voor de immuungecompromitteerde workaholic? Vingerhoets denkt van wel. ‘Laat mensen eerst maar eens goed in de spiegel kijken. Blijkbaar is er iets mis met de balans tussen werk en vrijetijd; bewustwording is de eerste stap van de oplossing. En wat bij mij goed heeft gewerkt: elke vrijdagmiddag voor de start van het weekend even flink sporten en alle spanning eruit zweten. Dus ook op de laatste werkdag, vlak voor de vakantie.’

Dwarse vragen van leerlingen? Mail uw vragen naar redactie@ bionieuws.nl.