Foto: Bioquell

Varianten van een veelvoorkomende darmbacterie veranderen de darmen in een microbrouwerij en kunnen zo de lever beschadigen.

 

Zelfs wanneer mensen geen druppel alcohol aanraken, kan alcohol toch de oorzaak zijn van leverschade: varianten van de darmbacterie Klebsiella pneumoniae zetten suikers zodanig om in alcohol dat ze vier tot zes keer meer alcohol aanmaken dan gebruikelijk. Dat schrijven Chinese onderzoekers 19 september in Cell Metabolism. Zo’n 60 procent van de patiënten met zogeheten niet-alcoholische leververvetting blijkt deze bacterievariant bij zich te dragen in de darmen.

 

Verstoring
Grofweg een kwart van de wereldbevolking heeft niet-alcoholische leververvetting, ofwel non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD). Hierbij is sprake van een verstoring van de vetstofwisseling in de lever, waardoor vet zich ophoopt in de levercellen. ‘Er ontstaan problemen wanneer de lever het te veel aan vet niet meer kan verwerken’, licht Saskia van Mil toe, moleculair bioloog bij het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU) en niet betrokken bij de studie. ‘Dan ontstaan er radicalen en kan leververvetting omslaan in ontsteking en uiteindelijk leverbeschadigingen. Schade die vergelijkbaar is met leverschade die op kan treden bij langdurig alcoholmisbruik.’ Hoewel men al langer denkt dat veranderingen in het darmmicrobioom bij kunnen dragen aan het ontstaan van NAFLD, is er nog maar weinig kennis over de achterliggende mechanismen.

 

Grofweg een kwart van de wereldbevolking heeft niet-alcoholische leververvetting

 

De nu ontdekte K. pneumoniae -variant brengt daar volgens de onderzoekers verandering in. Per toeval kwamen ze de bacterie tegen in een patiënt met NAFLD en auto-brewery syndrome , een zeldzame aandoening waardoor bij een suikerrijk dieet extreem veel alcohol wordt aangemaakt in de darmen. De patiënt werd verdacht van een gistinfectie, maar na een uitvoerige poepanalyse kwamen de alcoholproducerende capaciteiten van specifieke K. pneumoniae -varianten aan het licht. Vervolgens analyseerden de onderzoekers het darmmicrobioom van 43 NAFLD-patiënten en 28 gezonde mensen: 60 procent van de patiënten bleek de nadelige bacterievarianten bij zich te dragen, tegenover 6 procent bij de controlegroep.

 

Littekenvorming
Om een causaal verband aan te tonen met NAFLD, voerden de onderzoekers daarna kiemvrije muizen drie maanden lang K. pneumoniae-bacteriën uit mensendarmen. Het effect was vergelijkbaar met muizen die alcohol gevoerd krijgen: in de eerste maand trad leververvetting op, en in de tweede maand al leverschade en littekenvorming. Na toediening van antibiotica gericht op K. pneumoniae herstelden de muizenlevertjes zich weer. ‘Het darmmicrobioom van sommige mensen is mogelijk geschikter voor de groei en kolonisatie van K. pneumoniae dan die van anderen, bijvoorbeeld door hun genetische opmaak’, speculeert laatste auteur Di Liu. ‘Welke factoren iemand vatbaar maakt voor deze bacterievariant, begrijpen we nog niet. Dat willen we nu gaan uitzoeken.’

 

Risicofactor
‘De onderzoekers leggen in dit mooi uitgevoerde onderzoek een mechanisme bloot waarop een darmbacterie NAFLD kan veroorzaken’, zegt Van Mil van het UMCU. ‘Het lijkt aannemelijk dat het geproduceerde alcohol de leververvetting veroorzaakt, maar dat hebben ze nog niet aangetoond. Dan hadden ze in de bacterie het enzym dat glucose omzet in alcohol moeten inactiveren, en dit zou dan de leververvetting moeten voorkomen. Maar dat K. pneumoniae een risicofactor is voor het ontwikkelen van NAFLD is zo goed als zeker.’