In de strijd tegen resistente bacteriën kunnen artsen wellicht gebruik maken van een onverwachte handlanger: een roofbacterie. Slachtoffers van de predatoire Bdellovibrio bacteriovorus kunnen weinig beginnen tegen hun belager. De Bdellovibrio zwemt met behulp van zijn zweepstaart op een bacterie af, hecht zich tijdelijk vast en wurmt zich tussen het buitenste membraan en binnenste celmembraan van zijn prooi. Zo kan de roofbacterie zijn gastheer van binnenuit langzaam oppeuzelen. Eenmaal volgevreten deelt Bdellovibrio zich en gezamenlijk barsten de roofbacteriën door het gastheermembraan naar buiten, op zoek naar een nieuwe prooi.

 


Ingekleurde TEM-microscopische opname van een bacterie (onder) die wordt aangevreten door de bacterie-etende bacterie Bdellovibrio bacteriovorus (rechtsboven, met flagel). Foto: Science Source.

 

In 1962 ontdekken biologen Stolp en Petzold deze roofbacterie bij toeval in een bodemmonster. Eigenlijk waren ze op zoek naar bacteriofagen. Een jaar later krijgt de microbe in het tijdschrift Antonie van Leeuwenhoek een naam, die vrij accuraat het uiterlijk en gedrag van de bacterie beschrijft. Het initiële vastklampen aan de gastheer en vervolgens leegzuigen van de prooi vonden de ontdekkers kennelijk wel wat op een bloedzuiger lijken. Vandaar Bdello, oud-Grieks voor bloedzuiger. Vibrio zou kunnen verwijzen naar de beweeglijkheid van de microbe voor hij zijn prooi bereikt (van trillen, vibrare in het Latijn). Of het verwijst naar de vorm van bacteriën in het geslacht Vibrio. Die bacteriën lijken net als de Bdellovibrio bacteriovorus een beetje op een komma, vanwege hun zweepstaart. Bacteriovorus ten slotte betekent grofweg bacterie-eter.

 

Hoewel wetenschappers deze bacterie-eter al jaren noemen als mogelijk strijdwapen tegen multi-resistente ziekmakende bacteriën, is die rol vooralsnog onvervuld gebleven. Volgens onderzoekers van de University of Birmingham moeten ze de roofbacterie eerst beter begrijpen. In dat kader beschrijven de Engelsen in Nature Communications (6 september) wanneer Bdellovibrio overgaat tot aanval. Een enzym met de naam DgcB fosforyleert om onbekende redenen. Dat is een signaal voor het enzym om de productie van een boodschappermolecuul op gang te brengen, wat ervoor zorgt dat Bdellovibrio in aanvalmodus gaat. Een belangrijke stap in het onderzoek, zo zeggen de Engelsen zelf, maar van een klinisch toegepaste bacterie-eter staat het nog ver af.