Dankzij Donald Trump heerst er nu een guur academisch klimaat in de Verenigde Staten. De Nederlandse evolutiebioloog Pleuni Pennings ‘vluchtte’ daarom naar Montpellier. ‘Ik wil niet aan Trump vastzitten.’
‘Zolang Trump in het Witte Huis zit, lijkt elke week een nieuw dieptepunt te zijn. ICE die mensen vermoordt in Minnesota, Trump die Venezuela probeert te besturen en Poetin in het vredesbestuur voor Gaza?’, schrijft de Nederlandse evolutiebioloog en oud-Bionieuws-columnist Pleuni Pennings (1975) in haar blog Being a better scientist van 16 januari. Onder de hashtags #NoWar #No Ice en #No Kings biedt ze kleurplaten voor protestborden aan. ‘Ik zit nu veilig in Montpellier, maar vind dat iedereen zich moet blijven uitspreken. Al begrijp ik ook dat het voor veel onderzoekers in de VS nu heel lastig kan zijn. Sommigen zitten in een kwetsbare positie, maar er zijn ook toppers die het zich wel kunnen veroorloven en toch niets doen. Van mijn studenten heb ik geleerd dat als je niks zegt, dit de indruk wekt dat je het eens bent met degenen die de macht hebben of dat het je niets uitmaakt’, vertelt Pennings in een Teamsessie vanuit Montpellier. Ze is afgelopen jaar samen met haar partner en twee kinderen de VS ontvlucht vanwege het beleid van president Trump. In meerdere media (ICI Hérault, Midi Libre en STAT News) legt ze openlijk uit dat ze voor het eerst in vijftien jaar angst had om terug te keren naar de VS en woede en verdriet voelt over de destructieve invloed van Trump op wetenschapsbeoefening. Dit past in het beeld dat volgens een enquête bijna 75 procent van de Amerikaanse wetenschappers overweegt de loopbaan buiten de VS voor te zetten (Nature, 27 maart 2025) en zij steeds vaker aanvragen indienen voor beurzen van de European Research Council.
15 jaar tevreden
Pennings werkte bijna vijftien jaar in tevredenheid in de VS als evolutiebioloog, gespecialiseerd in het modelleren van resistentieontwikkeling tegen hiv-medicijnen. Ze studeerde biologie in Amsterdam en werkte na haar afstuderen vier jaar in de educatieve sector als mede-oprichter van De Praktijk. Ze promoveerde in 2007 summa cum laude op evolutiemodellen aan de Ludwig Maximilians-Universiteit van München, werkte vanaf 2010 als postdoc in Harvard en Stanford en klom van 2014 tot 2024 op tot hoogleraar (full professor) aan de San Francisco State University.
‘Na onze verhuizing naar de westkust kreeg ik een vaste baan en zijn onze twee kinderen geboren. Ik kreeg toen echt het gevoel dat we daar ons leven hadden. Onder de eerste Trump-administratie is er veel veranderd, waar ik het niet mee eens ben, maar in ons dagelijks leven veranderde er maar weinig. Ik heb zelfs overwogen om Amerikaan te worden, zodat ik mee kon doen met de verkiezingen, maar Nederland staat niet toe dat je twee nationaliteiten bezit.
Onder vuur
Na Trumps herverkiezing begon alles pas echt te schuiven’, vertelt Pennings. ‘Voor het doen van onderzoek ben je sterk aangewezen op het verwerven van fondsen bij de NSF (National Science Foudation, red.). Ik zat zelf in een NSF-panel die nog een uur voor een vergadering werd afgelast.’ Vooral beurzen geassocieerd met diversity, equity and inclusion (DEI) liggen onder vuur. ‘Terwijl ik juist veel DEI-werk heb gedaan. Als beurzen verdwijnen betekent het dat je meer moet lesgeven. Ik vind lesgeven heel leuk, maar wil ook onderzoek doen’, vertelt Pennings.
Aanvankelijk zag ze haar sabbatical bij het Institute of Evolutionary Science of Montpellier (ISEM) in Zuid-Frankrijk, die ongeveer inging bij Trumps heraantreden als president, als een welkome onderbreking: ‘Ik kan hier juist veel tijd besteden aan onderzoek. Toch begon ik me in het afgelopen jaar wel steeds meer zorgen te maken of ik nog wel terug wilde gaan. In mijn blogs en op sociale media heb ik me vaak anti-Trump uitgelaten en er gingen steeds meer verhalen rond dat mensen de VS niet meer inkwamen na screening van hun uitingen op internet. Een keerpunt was het advies van een immigratieadvocaat van onze eigen universiteit. Zij raadde me aan zo snel mogelijk terug te reizen en voorlopig niet meer weg te gaan. Dat zag ik echt niet zitten: dan zit ik vast in de VS en vast aan Trump!’
Teruggereisd
De universiteit van Montpellier bood haar een driejarig contact en uitzicht op een vaste positie, mede omdat er regionale en nationale fondsen voor Amerika-ontvluchters in het vooruitzicht waren gesteld. ‘We verkeerden in gelukkige positie dat mijn partner zijn werk op afstand kan blijven doen, onze kinderen nog jong zijn en we beiden ook een Europees paspoort hebben. Mijn partner is teruggereisd om de verkoop van ons huis en verhuizing te regelen. Omdat we vreesden dat de dollar nog verder omlaag zou duiken hebben we het eerste bod aangenomen. Gelukkig zijn huizen in San Francisco duurder dan in Montpellier.’
Jaloezie
Helaas kreeg ISEM vooralsnog niet de in het vooruitzicht gestelde fondsen van Parijs en de regio Occitanie die het budget verdubbelen. ‘Het idee was dat ik daarmee een eigen groep kon starten, maar dat zit er niet in. Ik heb me nu aangesloten bij het team dat werkt aan gastheer-pathogeeninteracties. Ik participeer in lokale activiteiten en voel me hier thuis. Van mijn ex-collega’s kreeg ik te horen dat ze het jammer vinden dat ik ben vertrokken, maar ik voel ook wel een beetje jaloezie dat ik ben ontsnapt’, vertelt Pennings. Ze realiseert zich dat er met een dreigende opkomst van Rassemblement National van Marine Le Pen wellicht ook in Frankrijk een andere wind gaat waaien. ‘Laten we hopen dat het zover niet komt. Wat er nu in de VS gebeurt, werkt misschien als waarschuwing voor hoe het mis kan gaan.’