De dinozaal in het nieuwe Naturalis met op de voorgrond een Camarasaurus.

Naast een nieuw gebouw en nieuwe tentoonstellingen biedt Naturalis veertien nieuwe educatieve programma’s, waarin leerlingen zelf voor wetenschapper spelen.

 

In een jaar verbouwen heeft het natuurhistorisch museum Naturalis te Leiden er niet alleen een prachtig gebouw bij gekregen, ook de tentoonstellingen en educatieve programma’s zijn op de schop gegaan. Tijdens de perspreview op 27 augustus bleek al snel dat de chronologisch geordende parade van skeletten, van dino’s tot mammoeten, is verdwenen. Net als het natuurtheater. De nette ordening van planten, dieren, schimmels en mineralen die men in die oude zaal vond – groep bij groep en soort bij soort – past niet bij het nieuwe Naturalis. Ontdekkend leren is nu het educatieve motto. Daar hoort geen voorgeschreven ordening bij; bezoekers kunnen sinds 31 augustus zelf op zoek gaan naar overeenkomsten en verschillen in de natuur. In het vernieuwde museum staat in elke zaal een eigen thema centraal, van dinotijd tot ijstijd en van dood tot verleiding. ‘Zo kunnen we beter een verhaal vertellen, er dieper induiken’, licht hoofd expositie Caroline Breunesse toe. In de hoge dinozaal (‘Die beesten hebben een beetje ruimte nodig,’ aldus Anne Schulp, paleontoloog bij Naturalis) staan dus niet alleen indrukwekkende skeletten opgesteld. Achter de dino’s hangen grote doeken waarop geanimeerde filmpjes tonen hoe die dino’s ooit rondliepen op aarde, inclusief bijpassend gebrul. Overigens staat publiekstrekker Trix, een Tyrannosaurs rex, enigszins verscholen bij de uitgang van de zaal. De 18 meter lange Camarasaurus en recent geprepareerde Triceratops komen beter tot hun recht in de grote ruimte.

 

Verwondering
‘Je kunt een Triceratops neerzetten met een bordje “Triceratops”, maar daar heb je als bezoeker weinig aan,’ zegt Yuri Matteman, hoofd educatieve ontwikkeling. ‘Juist die context, hoe zag het ecosysteem eromheen eruit, dat leidt tot verwondering.’ Alleen verwondering is echter niet genoeg voor Naturalis. Als de bezoeker eenmaal is gegrepen door de wonderlijke natuur zal hij of zij zelf aan denken moeten slaan. ‘In de huidige maatschappij, waarin niet altijd duidelijk is wat wel en niet waar is, vinden we dat extra belangrijk,’ aldus Matteman. Dus probeert Naturalis van elke bezoeker een beetje een wetenschapper te maken.

 

Stambomen
Voor scholieren biedt Naturalis daartoe veertien nieuwe programma’s voor verschillende leeftijdsgroepen. ‘Sommige docenten zullen misschien elementen herkennen die we hebben uitgetest bij voorgaande tentoonstellingen, maar verder is alles vernieuwd,’ vertelt Matteman. Scholen kunnen kiezen uit een zaalprogramma of een workshop. In de zaalprogramma’s gaan scholieren na een gezamenlijke opening op eigen houtje op onderzoek uit door drie à vier zalen, aan de hand van een opdracht. Zo gaan basisschoolleerlingen in Beestachtig handig op zoek naar dierenonderdelen en waar die handig voor zijn. Workshops vinden in aparte ruimtes plaats. Zo construeren havo- en vwo-scholieren uit de bovenbouw stambomen aan de hand van echte fossielen in de workshop Fossielen en evolutie. Met de opgedane kennis en vaardigheden in het achterhoofd bezoeken de leerlingen vervolgens de zalen over de ijstijd en de vroege mens.

 

Vraagkasten
Wie geïnteresseerd is geraakt tijdens zo’n programma kan vragen stellen aan één van de educatieve begeleiders van Naturalis. Al zullen die niet zomaar antwoord geven, maar met tegenvragen het denken prikkelen. Ook reguliere bezoekers kunnen bij zo’n begeleider terecht bij zogeheten vraagkasten. In de ijstijdzaal kunnen bezoekers daar fossielen oppakken, maar ook stukken hout of steen. Medewerkers helpen de bezoekers op weg met vragen. Wat voel je? Waarom denk je dat dit hout is? Wat is het verschil met de andere voorwerpen? Wie echt gegrepen is kan zich verder verwonderen over het deel van de collectie dat in de kast ligt opgeborgen.

 

Verleiding
Ondertussen probeert Naturalis niet alleen een wetenschappelijke houding aan te brengen bij zijn bezoekers; er is ook ruimte voor lol maken. Matteman: ‘We zijn geen school. Leuk en serieus kunnen hier bij uitstek hand in hand gaan. En we bieden natuurlijk graag iets wat op school niet zomaar kan, zoals een echt fossiel vasthouden.’ Dat er in het nieuwe Naturalis ook ruimte is voor vrolijkheid blijkt duidelijk in een zaal als De verleiding. De ruimte is ingericht als een warenhuis. Bij de etalages leren bezoekers over de geuren, kleuren en geluiden waarmee dieren en planten elkaar verleiden. Binnenin staan opgezette babydieren; de producten van die verleiding. Naast die mooi uitgevoerde metafoor wordt de zaal gekenmerkt door een reeks doe-dingen. Zo kunnen kinderen hun eigen vogelnest bouwen of medebezoekers beplakken met grote plantenzaadjes om te kijken hoe ver die zaadjes zich verspreiden.

 

Ontdekkist
In een vrij toegankelijk zaaltje bij de ingang komen de doelen van het nieuwe Naturalis mooi samen. Deze ‘Live science’-zaal maakt geen onderdeel uit van de zaal- en workshopprogramma’s voor scholen, maar voor ontdekkend leren is er zeker plaats. Bezoekers kunnen zich verwonderen bij de live preparatie van dinobotten. Of ze kunnen voor wetenschapper spelen met een zogeheten ontdekkist, die hen bijvoorbeeld uitdaagt vormen en functies van zaden te vergelijken.

 

Vanaf de herfstvakantie zijn de schoolprogramma’s tegen een gereduceerd tarief te boeken. De laatste dingen worden dan nog uitgetest. Vanaf januari 2020 zijn de programma’s volledig in gebruik. In de bijbehorende docentenhandleiding staat uitgelegd hoe de programma’s aansluiten op het curriculum.