Vaccineren is een beproefde manier om langdurige immuniteit te verkrijgen. Foto: ImageSelect.

 

Om de covid-19-pandemie het hoofd te bieden, zou een vaccin zeer welkom zijn – misschien wekt het zelfs wel betere immuniteit op dan het virus zelf.

 

Terwijl de meeste mensen thuis werken, zijn virologen en immunologen in laboratoria over de hele wereld hard aan de slag om zo snel mogelijk een werkend vaccin tegen covid-19 te produceren. Dat is niet gemakkelijk; het zal nog wel even duren voor er een werkend vaccin komt. Maar stel dat het er uiteindelijk is, hoe goed zal het dan werken? Hoe staat dat in verhouding tot de immuniteit die iemand opbouwt die daadwerkelijk covid-19 heeft gehad? ‘Er zijn heel veel verschillende soorten vaccins, en daar hangt het antwoord op deze vraag dan ook vanaf’, vertelt Marjolein Kikkert, viroloog bij het Leids Universitair Medisch Centrum. Kikkert: ‘Die verschillende vaccins wekken ook een verschillende immuunrespons en daarmee bescherming op. Dat bepaalt hoe goed het vaccin werkt.’



IMMUUNRESPONS

‘Voor sars-cov-2 weten we nu nog niet goed wat er precies nodig is in de immuunrespons om tot een goede bescherming te komen’, aldus Kikkert. En die immuunrespons kent een hoop aspecten. ‘Een van de belangrijkste takken van het immuunsysteem is die van de neutraliserende antilichamen, die in eerste instantie zorgen dat het virus de cel niet meer in komt. Maar dat is niet de enige tak. Ook bijvoorbeeld de T-celrespons en vorming van geheugencellen kan van belang zijn.’

 

Gewoon maar dat hele pakket activeren is dus vaak de beste optie om langdurige immuniteit te genereren met een vaccin. Kikkert: ‘Daarbij past men het virus zo aan dat het niet meer ziek maakt, maar zich bijvoorbeeld wel repliceert in cellen, zodat het ook een T-celrespons opwekt. Dat kan ook weer gunstig zijn voor de vorming van geheugencellen.’



‘Als je net de ziekte hebt doorgemaakt ben je heus wel immuun’



De wetenschappers die zich op dit moment buigen over een vaccin voor covid-19, zijn echter waarschijnlijk niet bezig met zo’n soort vaccin. ‘Dat is erg lastig om te maken en duurt lang. We weten ook nog maar heel weinig van sars-cov-2. Daarom zie je nu vooral dat wetenschappers manieren bedenken om de oppervlakte-eiwitten van het virus tot expressie te brengen, bijvoorbeeld door een onschuldig virus als vehikel te gebruiken, met de oppervlakte-eiwitten van sars-cov-2. Dat nepvirus gaat zich wel repliceren, maar het vaccin werkt dan alleen op grond van die neutraliserende antilichamen die reageren op de oppervlakte-eiwitten’, aldus Kikkert. Of zo’n vaccin genoeg is voor een goede bescherming verschilt per virus.

 


IMMUNITEIT

Kikkert: ‘Een belangrijk punt is bovendien dat we van het echte sars-cov-2-virus ook nog niet weten of infectie langdurige immuniteit opwekt. Van andere coronavirussen weten we dat ze geen levenslange immuniteit veroorzaken. Hoe dat precies komt weten we nog niet. Misschien zorgt de manier waarop het virus het immuunsysteem ontwijkt en aanvalt ervoor dat delen van de immuunreactie niet helemaal gaan zoals ’t hoort – we zijn hard bezig dat verder uit te zoeken. Als je net de ziekte hebt doorgemaakt is je immuunsysteem keihard aan de slag geweest; dan ben je heus wel immuun. Maar het is heel waarschijnlijk dat je bij sars-cov-2 na een aantal jaar toch weer vatbaar bent.

 

‘Als we kunnen begrijpen waarom het echte virus niet levenslange immuniteit opwekt, zou je misschien op den duur een vaccin kunnen ontwikkelen waarbij je op dat mechanisme inspeelt zodat het wel langdurige immuniteit veroorzaakt. Dan werkt het vaccin dus juist beter dan het virus zelf.’

 

Dwarse vragen van leerlingen? Mail uw vragen naar redactie@bionieuws.nl.