Bionieuws

Ecologie & Evolutie

Brutale koolmezen zijn betere netwerkers

Een gezenderde koolmees. Foto Koos Dansen

To tweet or not to tweet, zo heet het proefschrift waarop de Wageningse gedragsecoloog Lysanne Snijders vandaag promoveert. Reeds eerder berichtte Bionieuws over haar onderzoek naar de invloed van de persoonlijkheid van koolmezen op het hebben en onderhouden van contacten.

Brutale koolmezen hebben vaker sociaal contact met soortgenoten dan schuwe dieren. Toch zijn schuwe koolmezen niet minder succesvol. Dat is de uitkomst van onderzoek door Wageningen Universiteit en NIOO-KNAW, met een nieuwe inventieve zendermethode. De onderzoekers beschrijven hun bevindingen in het decembernummer van Animal Behaviour (29 oktober 2014).

Al eerder stelden onderzoekers vast dat dieren persoonlijkheden hebben, zoals schuw of brutaal. Er was echter nog weinig bekend over hoe de persoonlijkheid in relatie staat tot sociaal gedrag en hoe verschillende persoonlijkheden zich in een groep gedragen. Voor het eerst lukte het de onderzoekers het sociale gedrag van een groep zangvogels individueel en automatisch in kaart te brengen. Daarvoor maakten ze gebruik van het inventieve Encouternet, vertelt eerste auteur Lysanne Snijders. ‘Vogels krijgen een soort rugzakje op met een antenne over de staart. In het bos plaatsen we tientallen ontvangers ter grootte van een lunchbox. Die registreren automatisch wanneer een zender in de buurt is en hoe sterk het signaal is. Wanneer meerdere ontvangers het signaal oppikken, kun je als het ware cirkels om de ontvangers uittekenen en de precieze locatie van de vogel berekenen.’

Op die manier brachten ze geautomatiseerd het sociale netwerk van meerdere vogels tegelijkertijd in kaart. En dat is voor het eerst. ‘Tot nu toe was het onmogelijk om kleine zangvogels van een dergelijke zender te voorzien. De batterij is vaak zwaar en zo’n vogeltje weegt maar 16 tot 20 gram’, vertelt Snijders. ‘Je kon wel met een handantenne één individu volgen, maar dat heeft mogelijk ook invloed op het gedrag van de vogel. Nu volgen we met lichtgewicht zenders meerdere individuen tegelijkertijd en automatisch.’

De onderzoekers stelden vooraf het type persoonlijkheid vast in een testopstelling en hoopten vervolgens in het bos te ontdekken of die persoonlijkheid van invloed is op het sociale gedrag. ‘Onze hypothese was dat schuwe dieren minder vaak in de buurt zijn van andere dieren, en brutale dieren juist vaker’, zegt Snijders. ‘Voor een territoriaal dier is het best een risico om sociaal contact te zoeken, het kan stress of een gevecht opleveren. Maar sociaal contact kan ook voordelen bieden, zoals sociale informatie over voedselplekken of over het andere individu.’

De voorspellingen bleken te kloppen: brutale dieren omringen zich vaker door soortgenoten dan schuwe dieren. Toch zijn brutale dieren niet aantoonbaar succesvoller. Het voortplantingssucces van vogels met een centrale sociale positie is niet hoger dan dat van andere vogels. Toch kan zowel een brutale als een schuwe persoonlijkheid voordeel bieden voor het individu, denkt Snijders. ‘Er is geen eenduidige selectie op brutaliteit, anders zouden er wel alleen brutale koolmezen zijn.’ Wellicht zijn schuwe dieren juist oplettender, vertelt Snijders. Als voorbeeld haalt ze onderzoek aan brandganzen aan. ‘Schuwe ganzen blijken vaker sociale informatie te benutten en kunnen hierdoor meer tijd besteden aan eten. Misschien doen schuwe dieren meer met minder contact.’

De bevindingen kunnen van pas komen in de veehouderij, zegt Snijders. ‘In die omgeving zitten dieren noodgedwongen dicht bij elkaar, ook als ze eigenlijk een schuwe persoonlijkheid hebben. Als je weet welke persoonlijkheden wel goed samengaan, kun je bijvoorbeeld het verenpikken bij kippen verminderen.’

(Dit artikel verscheen in Bionieuws van 8 november 2014)