Bionieuws

Mens & Maatschappij

​Het gevaar van zonnebrandcrème

Een van de drukbezochte stranden van Bonaire.

Op zonnige dagen en zonvakanties is het smeren van zonnebrandcrème onderdeel van de dagelijkse praktijk. Maar wie daarna te water gaat, vormt een bedreiging voor het ecosysteem dankzij schadelijke stoffen in de zonnebrandcrèmes, waarschuwen ecologen sinds een publicatie in 2015 (Archives of Environmental Contamination and Toxicology). De Wageningse ecotoxicoloog Diana Slijkerman zette op verzoek van lokale overheden en Stinapa een pilotstudie op naar het effect van deze schadelijke uv-filters op het rif rond Bonaire.

Paradoxaal is het wel: toeristen komen veelal naar Bonaire voor activiteiten zoals duiken, kajakken, surfen, zwemmen en snorkelen. En juist deze wateractiviteiten beïnvloeden het ecosysteem nadelig. Tenminste, wanneer de toeristenlijven dik zijn ingesmeerd met zonnebrandcrème met een van de vele schadelijke uv-filters.

Filters
‘Er zijn twee groepen uv-filters: de nanometalen en de organische uv-filters. Stoffen uit laatste groep absorberen de zon en voorkomen dat de zon verder de huid indringt. Ze komen bijna altijd voor in zonnebrandcrème, maar een aantal zijn zeer schadelijk voor het milieu’, vertelt Slijkerman. Ze breken bovendien niet snel af en blijven daardoor lang aanwezig.

‘De uv-filters hebben onder andere een ontregelend effect op het hormoonstelsel. Eén druppel van de uv-filter oxybenzone in 6,5 olympische zwembaden resulteert al in afwijkende groei en verbleking van koralen.’ Ook op andere diergroepen zijn al effecten aangetoond. Naast ontwikkelingsstoornissen worden ook reproductiestoornissen en genetische mutaties toegeschreven aan uv-filters. Mariene organismen lijken daarnaast gevoeliger voor de stoffen dan zoetwaterorganismen.

Zwemmers
De toegepaste uv-filters verschillen per product en toepassing, en ook per land. Omdat op Bonaire veel toeristen komen uit Amerika, Groot-Brittannië en Nederland, besloot Slijkerman specifiek naar producten uit deze landen te kijken. Daaruit selecteerde ze vier organische uv-filters die veelvoorkomend zijn in deze landen: octocryleen, 4-methylbenzylidene camphor, benzofenon-4 en benzofenon-3 ofwel oxybenzone.

Uit meerdere metingen bleken tenminste twee van de vier stoffen voor te komen in het oppervlaktewater en op 30 centimeter diepte in de Sorobon-baai bij Bonaire: octocryleen en oxybenzone. Concentraties van de andere waren te laag voor een kwantitatieve meting – mede door hevige regenval – maar dat betekent volgens Slijkerman niet dat er geen reden is tot zorg. Op dagen met meer zwemmers, zullen er naar verwachting hogere concentraties zijn.


'Ook via het doucheputje en het toilet
bereiken de uv-filters het ecosysteem’


‘In sommige periodes leggen vrijwel dagelijks cruiseschepen aan, en ziet het zwart van de mensen in de Sorobon-baai: een van de drukste stranden van Bonaire. Het rif kampt met chronische blootstelling aan uv-filters’, vertelt ze. ‘In het lab is er vaak een kortdurende blootstelling en dan worden ernstige effecten al waargenomen. Dat risico neemt alleen maar toe.’

De schade voor het rif betreft niet alleen Bonaire, maar is volgens Slijkerman een wereldwijd probleem. ‘En niet alleen bij het te water gaan of in de kustzones. Ook via het doucheputje en het toilet bereiken de uv-filters het ecosysteem.’

Etiket
Toch is Slijkerman positief: ‘Hier is tenminste iets aan te doen. Via maatregelen en bewustwording hopen we consumenten te overtuigen vaker te kiezen voor een zonnebrandcrème zonder schadelijke uv-filters, want onschadelijke varianten zijn er ook.’ Zogenaamde reef friendly-crèmes blijken echter niet altijd de schadelijke stoffen te ontberen, waarschuwt Slijkerman, sommige bevatten toch oxybenzone. De oplossing? ‘Goed de etiketten lezen, of in plaats van zonnebrand een uv-werend shirt dragen in zee.’

Dit artikel verscheen in Bionieuws 10 van 2017