Bionieuws

Column

Hypothese

De opmars van het rechtop lopen. Illustratie Wikimedia

We leven in een tijd waarin feiten glashard ontkend worden en wetenschap steeds vaker afgedaan wordt als een storende mening. Wetenschappers moeten beroepshalve twijfelen, dus is het niet erg als we dingen niet zeker weten. Waarom loopt de mens eigenlijk rechtop? Het doet me deugd dat hierover nog steeds verschillende scenario’s circuleren (zie: ‘Gebukt onder het rechtop lopen?).

Het is een zaak waarover we ons in onze studententijd ook druk maakten. De heersende mening was toen dat mensachtigen rechtop waren gaan lopen omdat ze in Afrika vanuit het oerwoud de savanne waren opgetrokken en zich daar ontwikkelden tot jagers. Allerlei eigenschappen van de mens – gereedschapsgebruik, samenwerking, grote hersenomvang en rechtop lopen – pasten prima in dat scenario dat vaak werd samengevat als Savannah Hypothesis of The Hunting Hypothesis, naar het boek van de Amerikaanse paleo-antropoloog Robert Ardrey. Een machoverhaal waarbij mannen uit jagen gingen en vrouwen op de thuisbasis met de kinderen in spanning afwachtten met welke verrassing vader zou thuiskomen.

Dit was de Welshe feministische tv-schrijfster Elaine Morgan een doorn in het oog, waarop zij in 1972 de Aquatic Ape Hypothesis lanceerde in haar boek met de toepasselijke titel The Descent of Women. Hierin gaf zij vrouwen een veel centralere rol en claimde ze – geïnspireerd door de Britse marien bioloog Alister Hardy – dat een aquatische fase een betere evolutionaire verklaring bood voor veel eigenschappen van de mens: onderhuids vetweefsel, weinig behaard, bezit van een duikreflex en – jawel – rechtop lopen.

Als studenten vonden we het prachtig en in die tijd bezocht ik zelfs mijn eerste wetenschappelijke congres dat werd gehouden in een kasteel in Valkenburg. We vermaakten ons prima met wetenschappers die in hun praatjes allerlei argumenten voor, maar vooral ook tegen de Aquatic Ape aandroegen: zo verdrinken mensen nogal makkelijk en raken ze in water snel onderkoeld. Het was een vrij goede les in het afwegen van feiten en argumenten. Hoewel aanhangers vaak geridiculiseerd werden, is de theorie nog niet helemaal dood.

Sir David Attenborough maakte er afgelopen jaar voor de BBC zelfs de radioserie The Waterside Ape over. Hij werd hiervoor overigens fel bekritiseerd omdat er volgens tegenstanders nog steeds geen hard bewijs is die deze hypothese ondersteunt. Dat kan zo zijn, maar zolang er maar geen feiten glashard ontkend worden, mag iedereen wat mij betreft lekker zijn gang gaan. Al was het alleen maar omdat het leven nogal saai is als er maar een hypothese bestaat.