Bionieuws

Ecologie & Evolutie

Insectencrisis in natuurgebieden

Een malaiseval in een van de onderzochte Duitse natuurgebieden ingesloten in een agrarisch landschap. Foto: Entomologischer Verein Krefeld

De totale biomassa aan vliegende insecten in Duitse beschermde natuurgebieden is in 27 jaar met ruim 75 procent afgenomen.

‘We hadden al het vermoeden dat het erg was, maar zo’n wijdverspreide afname van de insectenpopulaties met driekwart, dat is echt alarmerend. Vooral omdat het gaat om natuurgebieden waar het beheer eigenlijk optimaal is geregeld.’ Dit zegt de Nijmeegse ecoloog Hans de Kroon, projectleider van een onderzoek naar de afname van insecten in beschermde Duitse natuurgebieden dat 18 oktober is gepubliceerd in Plos One. Uit gegevens die Duitse entomologen van de Entomologischer Verein Krefeld de afgelopen 27 jaar in 63 beschermde natuurgebieden verzamelden, blijkt dat 76 procent van de biomassa aan vliegende insecten tussen 1989 en 2016 is verdwenen.

Dataset
‘Er zijn wel studies die signaleren dat het slecht gaat met specifieke soorten of soortgroepen, zoals vlinders en bijen, maar het unieke van deze dataset is dat het alle vliegende insecten betreft. Veranderingen in de totale aanwezige biomassa aan insecten zegt veel over het ecologisch functioneren van een gebied’, stelt de eveneens Nijmeegse ecoloog en eerste auteur Caspar Hallmann. De gegevens van dit onderzoek zijn onder leiding van de Duitse entomoloog Martin Sorg volgens een vast protocol verzameld in 63 natuurgebieden, merendeels gelegen in de deelstaat Nordrhein-Westfalen. Aan de hand van een van deze gebieden publiceerde Science 10 mei al het nieuwsbericht ‘Waar zijn alle insecten gebleven?’. De onderzoekers gebruikten zogeheten malaisevallen, tentvormige vallen die lokaal een deel van de vliegende insectenfauna wegvangen. In 27 jaar is zo in totaal 53,43 kilogram aan insecten ingezameld. De miljoenen insecten zijn per locatie gestandaardiseerd verzameld in flesjes met alcohol en gewogen.

Midzomer
Op een aantal locaties is meermalig gevangen, waardoor de Nijmeegse onderzoekers een model konden opstellen die de ontwikkeling van de insectenbiomassa in detail volgt. ‘De gemiddelde afname over het hele seizoen is in 27 jaar 76 procent en voor de midzomer is de afname zelfs 82 procent. Over deze 27 jaar nemen de biomassamonsters geleidelijk af met 8 gram per dag, van bijna 10 naar minder dan 2 gram per dag’, constateert Hallmann. Al voordat de Duitse entomologen minder insecten vingen, hebben zij dit grootschalige vangexperiment opgezet. ‘Dat was echt visionair, want daarom hebben we nu deze unieke dataset’, meent De Kroon. Opmerkelijk is dat de afnames in insectbiomassa niet verklaarbaar zijn op basis van veranderingen in het klimaat, het landschap of beheer van de gebieden.

'We kunnen wel een paar
kandidaten van het beklaagdenbankje
wegstrepen’

‘We weten niet zeker wat er achter steekt, maar kunnen dus wel een paar kandidaten van het beklaagdenbankje wegstrepen’, stelt De Kroon. ‘Er spelen mogelijk meerdere factoren, maar vooral de toegenomen intensivering van de landbouw blijft een serieuze kandidaat. Het betreft namelijk vrijwel allemaal relatief kleine gebieden die ingesloten zijn in een agrarisch landschap.’ Dit wijst volgens Hallmann mogelijk op een ecologische val. ‘Het agrarische landschap zuigt als het ware de insecten uit de natuurgebieden weg’. Middels vervolgonderzoek in Nederland hopen de Nijmeegse onderzoekers een vinger achter de oorzaken te krijgen.

‘Een absoluut overtuigende en goed onderbouwde studie, met schrikbarende conclusies’, oordeelt de Wageningse ecoloog David Kleijn, zelf niet betrokken bij het onderzoek. ‘Het stemt overeen met meer anekdotische waarnemingen. Bijvoorbeeld van een Franse collega die constateerde dat hij vroeger op weg naar zijn veldwerk altijd de koplampen van zijn auto moest schoonmaken omdat die vol zaten met insecten, terwijl dat nu helemaal niet meer nodig is.’

NOS Journaal-item ‘Driekwart insecten verdwenen, landbouw mogelijk boosdoener' (18 oktober, 20.00 uur)

Dit bericht verschijnt in Bionieuws 17 van 21 oktober 2017.