Bionieuws

Plant & Dier

Wereldprimeur apenkloon

Zhong Zhong (ZZ) en Hua Hua (HH), twee van de door Chinese wetenschappers gekloonde Java-aapjes. Foto: Qiang Sun and Mu-ming Poo, Chinese Academy of Sciences.

Chinese wetenschappers hebben voor het eerst primaten gekloneerd via celkerntransplantatie naar een donoreicel. Het gaat om twee onlangs in China geboren Java-aapjes (Macaca fascicularis) die genetisch identiek zijn. Dat wil zeggen, qua kern-dna. Hun mitochondriale dna kregen ze allebei van een andere eiceldonor. Daarmee zijn ze de eerste primaten die succesvol zijn gekloneerd via de overdracht van een somatische celkern (de diploïde kern uit een lichaamscel) naar een kernloze eicel. Wetenschappers van het Institute of Neuroscience in Shanghai melden hun primeur 24 januari in het tijdschrift Cell.

Somatic cell nuclear transfer (SCNT) is niet nieuw: het is de techniek die in 1996 schaap Dolly opleverde. Sindsdien gebruiken labs de methode wereldwijd om waardevolle fokstieren, prijspaarden en zelfs geliefde huisdieren mee te kloneren. Maar bij primaten lukte dat voorheen nog niet. Dat komt, aldus de Chinese onderzoekers in Cell, doordat somatische cellen van primaten zich relatief lastig laten deprogrammeren. Het dna is gedeeltelijk gemethyleerd en strak om histonen heen gewikkeld – twee epigenetische mechanismen die de dna-transcriptie beïnvloeden.

Maar let wel: de somatische cellen
die ze gebruikten, kwamen uit
een foetus van 61 dagen.

‘De Chinezen gebruikten twee enzymen om de somatische cellen te deprogrammeren’, vertelt Bernard Roelen, universitair hoofddocent aan de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. Hij is gespecialiseerd in eicellen, vroege embryo’s en stamcellen en was niet bij het Chinese onderzoek betrokken. ‘Het ging om een specifieke histon-demethylase en een enzym dat de wikkeling om de histonen minder strak maakt’, legt Roelen uit. ‘Blijkbaar konden ze daarmee de problemen omzeilen waar wetenschappers tot nu toe tegenaan liepen bij het kloneren van apen. Maar let wel: de somatische cellen die ze gebruikten, kwamen uit een foetus van 61 dagen. Ze probeerden het ook met volwassen cellen, maar dat ging niet goed. Er werden wel twee aapjes uit geboren maar die overleden vlak na de geboorte.’

Ziekten
Het kloneren van apen via SCNT kan onder meer helpen bij onderzoek naar vaccins. Dat gebeurt nu vaak bij muizen, die fysiologisch verder bij de mens vandaan staan dan apen. Genetisch identieke apen kunnen ook helpen bij het ontrafelen van de werking van ziekten, aldus de Chinezen in Cell. Roelen: ‘Je kunt die somatische cellen genetisch modificeren, zodat je in een populatie die verder genetisch identiek is, heel specifiek de werking van één gen kunt bestuderen.’ Maar voorlopig is dat qua efficiëntie en kosten nog niet haalbaar, vermoedt hij: tegenover de twee gezonde aapjes in het Chinese onderzoek stonden tientallen mislukte kloonzwangerschappen. ‘En dan zijn er nog alle ethische vragen rond dit soort onderzoek. Dit lijkt me meer een proof of principle. Wat dat betreft ben ik wel verbaasd dat dit Cell heeft gehaald. Er zijn al zoveel verschillende diersoorten gekloneerd.’

Zie ook: column Pipo in Bionieuws 18 van 5 november 2016.

Dit bericht verscheen in Bionieuws 2 van 27 januari 2018.