‘Take nothing but pictures, leave nothing but bubbles’, luidt het duikmotto. Maar volgens een studie in Conservation Letters van 25 mei laten duikers vaker sporen achter dan ze zelf denken. Tegelijk kan duiktoerisme rifbescherming stimuleren. Beschermt duiktoerisme koraalriffen, of beschadigt het ze?

Bing Lin, ecoloog aan The University of Sydney en eerste auteur van de studie in Conservation Letters

‘Zoals duiktoerisme nu vaak is ingericht, beschadigt het koraalriffen óók. Dat betekent niet dat duiken per definitie slecht is. Ik ben zelf duiker geworden omdat ik verliefd werd op die magische onderwaterwereld. Juist daarom vind ik dit zo belangrijk: een industrie die zich presenteert als niet-extractief en duurzaam, moet beter kijken naar haar eigen impact.

‘In onze studie volgden we duikers onder water stiekem met videocamera’s en vroegen we ze na afloop hoe vaak ze dachten het rif te hebben geraakt. Daar zat een grote kloof tussen. Duikers onderschatten hun rifcontacten gemiddeld bijna vijf keer. Veel mensen zijn overigens oprecht natuurbewust en willen het goed doen, maar merken simpelweg niet wat ze onder water veroorzaken. Het merendeel van de schade was onbedoeld of onopgemerkt.

‘Dat is misschien confronterend, maar ook hoopgevend. Het probleem is niet dat duikers kwaadaardig zijn of massaal bewust koraal afbreken. Het probleem is dat ze hun eigen gedrag slecht zien. Je kunt pas onderdeel van de oplossing worden als je erkent dat je onderdeel van het probleem bent.

‘We zagen ook wat het risico vergroot. Camera’s spelen een duidelijke rol, vooral grotere camera’s. Bij ontmoetingen met dieren neemt rifcontact sterk toe: duikers raken opgewonden, willen dichterbij komen of een foto maken en verliezen hun omgeving uit het oog. Ook gedrag van anderen werkt besmettelijk. Als één duiker het rif aanraakt, wordt dat al snel een sociale norm.

‘Daarom gaat het niet om stoppen met duiken, maar om beter duiken. De duikindustrie moet meer gewicht geven aan impact, niet alleen aan toegankelijkheid. Dat begint bij opleiding, gidsen en certificering. Blijf verder van het rif, corrigeer elkaar, beperk risicovol materiaal en maak duurzaam gedrag de norm. Alleen dan kan duiktoerisme de riffen beschermen waarvan het zelf afhankelijk is.’

Kay Dimmock, onderzoeker aan Southern Cross University in Australië, gespecialiseerd in duiktoerisme en toerisme in kust- en zeegebieden

‘Duiktoerisme kan koraalriffen beschermen, maar dat gebeurt niet vanzelf. De vraag is niet simpelweg of duikers schade veroorzaken – dat laat deze studie overtuigend zien. De vraag is ook: wie profiteert van dat toerisme, wie voelt zich verantwoordelijk voor het rif, en wat gebeurt er als die inkomsten verdwijnen?

‘Voor mij draait duurzaam duiktoerisme om lokaal eigenaarschap. Als een gemeenschap echt profiteert van een duiklocatie, ontstaat er sneller zorg voor die plek. Dan gaat het niet alleen om de eigenaar van een duikshop, maar ook om lokale gidsen, mensen die tanks vervoeren, eten verzorgen, accommodatie aanbieden of al generaties weten hoe het rif verandert. Die kennis en betrokkenheid zijn cruciaal. Als een buitenlandse onderneming alleen mensen invliegt, geld verdient en weer vertrekt, blijft er lokaal vooral druk op het ecosysteem achter.

‘Daarom moet je deze ecologische studie aanvullen met de sociale en economische kant. Ze laat heel goed zien wanneer en hoe duikers schade veroorzaken: door slecht drijfvermogen, camera’s, wildlife encounters en zelfoverschatting. Maar directe rifschade is niet het hele verhaal. Duiktoerisme kan ook banen opleveren, natuurkennis vergroten, monitoring ondersteunen en een reden geven om een rif te beschermen in plaats van uit te putten.

‘Dat vraagt wel om veel meer dan een mooie duurzaamheidsclaim. Operators moeten hun bezoekers actief sturen: kleine groepen, goede briefings, lokale gidsen, ingrijpen onder water en training met video, zodat duikers zien wat ze werkelijk doen. Veel mensen denken dat ze netjes zweven, tot ze zichzelf terugzien met vinnen op het rif.

‘Mijn antwoord op de stelling is dus: het kan beide. In sommige gebieden draagt duiktoerisme bij aan bescherming, in andere lijkt het meer op massatoerisme: mensen erin, snel iets laten zien, mensen eruit. De kans op verbetering is er altijd, maar dan moet de sector de ervaring niet alleen verkopen, maar ook verantwoordelijkheid nemen voor de plek die ze verkoopt.’