Bloemen verschijnen eerder dan vlinders en motten

Deel

Foto: Heather Wilde/Unsplash

Door stijgende temperaturen komen de vroegste planten steeds eerder in bloei. Vlinders en motten die bloemen bezoeken, houden dat niet helemaal bij. De vraag is of dit ernstige gevolgen heeft.


De overlap in de bloeiperiode van planten en het vliegseizoen van bloemen bezoekende vlinders en motten in Europa neemt af als gevolg van klimaatverandering. Sinds 2000 is die overlap met ongeveer acht dagen ingekort. Dat schrijft een team van Chinese en Europese onderzoekers in Proceedings of the Royal Society B op 4 november. De afname ontstaat doordat de eerste exemplaren van planten steeds vroeger in bloei komen. Vlinders en motten vervroegen ook wel, maar minder snel.


Voor dit onderzoek haalde het team gegevens uit de Global Biodiversity Information Facility over ruim zevenhonderd soorten bedektzadige planten (Angiospermae) en ruim zeshonderd soorten vlinders en motten (Lepidoptera) die planten bezoeken om nectar te drinken en daarbij de bloemen bestuiven. De onderzoekers scoorden waarnemingen uit Europa van bloeiende planten en volwassen insecten in de periode 2000-2024. IJkpunten per soort per jaar waren de data waarop 10 procent, 50 procent en 90 procent van de soortwaarnemingen van dat jaar gedaan waren.


Vroegere bloei
Gemiddeld over de plantensoorten kwamen de vroege exemplaren een halve dag per jaar eerder in bloei; dat komt neer op twaalf dagen over de hele onderzoeksduur. De datum waarop de helft van de waarnemingen van een soort gedaan was, schoof evenveel naar voren, terwijl laatbloeiers niet vervroegden. De tijdsspanne waarbij er bloemen zijn werd dus langer.


Vlinders en motten vervroegden ook, maar gemiddeld minder, namelijk vier dagen over de hele onderzoeksperiode. De verschuiving bij hen was voor alle drie de ijkpunten even groot. Het aantal dagen dat er zowel bloemen als vlinders en motten werden gezien nam door het verschil in vervroeging tussen bloemen en insecten af met 0,34 dagen per jaar. In 2024 was de overlap acht dagen korter dan in 2000.


De oorzaak van vervroeging is de opwarming van het klimaat, waar zowel planten als insecten gevoelig voor zijn. Bij planten reageren vroege individuen sterker op stijgende temperaturen dan late soortgenoten, wat het geobserveerde patroon verklaart.


Ernstiger problemen
Er is dus een groeiende mismatch tussen planten en bestuivende vlinders en motten, schrijven de onderzoekers. Dat kan, stellen ze, vérgaande consequenties hebben voor bestuivingsnetwerken, voedselwebben en ecosystemen.


‘Dat geloof ik niet zo’, reageert Chris van Swaay, projectmanager bij De Vlinderstichting. ‘Het onderzoek zal wel kloppen en de resultaten sluiten aan bij wat we weten. Maar de afname in overlap is maar klein, en de gevolgen zullen wel meevallen voor zowel planten als vlinders.’


‘Een serieuzer probleem voor vlinders dan die iets vervroegde bloeitijd is dat er minder nectarplanten zijn dan vroeger, onder meer door landbouw en het stikstofoverschot’, zegt hij. ‘Dat bedreigt vlinders wel. Klimaatverandering is vooral bedreigend doordat soorten hun verspreidingsgebied moeten aanpassen. Dat loopt spaak als de verspreidingsgebieden van soorten die op elkaar zijn aangewezen gaan verschillen, of als koudeminnende soorten op de noordgrens van het continent stuiten.’ 

Lees nu ook