Bonobo’s zijn niet vreedzamer dan chimpansees

Deel

Bij deze chimpansees duiden opgezette haren en vocalisatie op een agressieve interactie. Foto: Dr. Jake S. Brooker - Chimfunshi Wildlife Orphanage Trust
Bij deze chimpansees duiden opgezette haren en vocalisatie op een agressieve interactie. Foto: Dr. Jake S. Brooker – Chimfunshi Wildlife Orphanage Trust


Agressie komt in vergelijkbare mate voor bij chimpansees en bonobo’s. Alleen vertonen mannetjeschimpansees vaker agressie tegenover vrouwtjes, terwijl bonobovrouwtjes juist vaker agressief zijn richting mannetjes.


Het is een hardnekkig misverstand dat bonobo’s vredelievend zijn en chimpansees gewelddadig. Nieuw onderzoek van gedragsbiologen uit Utrecht en Antwerpen aan groepen chimpansees (Pan troglodytes) en bonobo’s (Pan paniscus) bevestigt dat agressie bij beide soorten in vergelijkbare mate voorkomt. Het is alleen het doelwit van de agressie dat duidelijk verschillend is voor deze twee verwante soorten. Bij chimpansees vertonen mannetjes vaker agressie tegenover vrouwtjes, terwijl bij bonobo’s vooral de vrouwtjes geneigd zijn mannetjes aan te vallen (Science Advances, 11 maart).

‘Voor gedragsbiologen is het geen verrassing dat bonobo’s niet zo vreedzaam zijn als veel mensen denken. Op verjaardagvisite is dat de mythe die we meestal als eerste moeten ontkrachten’, vertelt de Utrechtse gedragsbioloog Edwin van Leeuwen, samen met zijn Antwerpse collega Nicky Staes laatste auteur van de nieuwe studie. ‘Onze ervaring is dat veel gedrag – van agressie tot tolerantie – veel meer groepsafhankelijk is dan soortafhankelijk. Dat is ook de reden dat we het onderzoek in meerdere groepen chimpansees en bonobo’s hebben gedaan en ingezet hebben op kwantificering. In samenwerking met Antwerpen, een epicentrum van bonobo-kennis, hebben we aldus één van de grootste datasets omtrent mensaapgedrag weten samen te stellen.’

In totaal hebben onderzoekers volgens een vast protocol en ethogram de agressie gescoord bij negen groepen chimpansees (101 individuen) en dertien groepen bonobo’s (88 individuen) in zestien Europese dierentuinen. De leeftijd van de individuen varieerde van 7 tot 71 jaar, bij 119 vrouwtjes (56 bonobo’s en 63 chimpansees) en 70 mannetjes (32 bonobo’s en 38 chimpansees). ‘Het is een relatief grote studie, zodat de resultaten statistisch robuust zijn’, legt Van Leeuwen uit. Bij de 22 groepen zijn in totaal 3.243 gevallen van gerichte agressie door en tegen individuen ouder dan 7 jaar waargenomen. Hierbij scoren beide soorten vergelijkbaar in contactfrequentie van agressie, maar blijkt het doelwit van de agressie sterk te verschillen. Tussen de mannetjes onderling ligt de hoeveelheid agressie voor beide soorten hoger dan die tussen vrouwtjes, maar bij chimpansees vertonen mannetjes vaker agressie tegen vrouwtjes, terwijl bij bonobo’s juist vrouwtjes vaker agressie tegen mannetjes vertonen. ‘In zekere zin komen individuele bonobo-mannetjes er het slechtst vanaf: die hebben te maken met agressie van vrouwtjes en kunnen ook niet rekenen op steun of mededogen van de mannetjes’, signaleert Van Leeuwen.

De studie is in lijn met recent vergelijkend onderzoek naar agressie bij in het wild levende bonobo’s en chimpansees in Afrika (Primates, 2024 en Current Biology, 2024). ‘In het wild of semi-wild zijn zulke studies een stuk lastiger te interpreteren, omdat je ook te maken hebt met variabele interacties met predatoren en verschillen in voedingssituatie. Een dierentuin is geen natuurlijk habitat, maar waarschijnlijk zijn de omstandigheden waaronder de verschillende groepen leven vergelijkbaarder dan die in het wild’, aldus Van Leeuwen. Dat vrouwtjes bonobo’s meer agressie vertonen richting mannetjes hangt mogelijk samen met de matriarchale structuur van de bonobo-samenleving, terwijl chimpansees een politieke structuur kennen met een alfamannetje. In eerder onderzoek lieten Van Leeuwen en collega’s al zien dat zowel bonobo’s als chimpansees seks gebruiken om spanningen te verminderen en sociale banden te versterken (Open Science, 2025). Van Leeuwen: ‘Ons recente onderzoek laat zien dat chimpansees en bonobo’s als nauwe verwanten er heel vergelijkbare sociale gedragspatronen op na houden, die niet voldoen aan de karikaturen die nog steeds de ronde doen.’

De niet bij dit onderzoek betrokken Leidse cognitief psycholoog en gedragsonderzoeker Mariska Kret spreekt van een interessante en goed uitgevoerde studie. ‘Het is goed dat het bij een groot aantal groepen is uitgevoerd, omdat tussen groepen onderling soms grote verschillen bestaan. Ik heb ook nog even naar het aantal gescoorde events gekeken en dan valt op dat er bij beide soorten eigenlijk niet zoveel agressie is. Zeker als je het afzet tegen al het menselijk geweld dat nu over de wereld wordt uitgestrooid’, zegt Kret. ‘Het is helemaal goed dat ze grote vraagtekens zetten bij het hippie-label dat onterecht op bonobo’s is geplakt.’

Lees nu ook