Chinese fossielen vervroegen de Cambrische Explosie

Deel

Foto van een bilateraal, wormachtig fossiel uit de Jiangchuan Biotia, uit het Ediacarium (554-539 miljoen jaar oud)
Een tweezijdig symmetrisch, gebogen wormachtig fossiel uit de Jiangchuan-biota (554-539 miljoen jaar oud) waarin een mond en darmkanaal zichtbaar is. Schaalbalkje: 2 millimeter. Credit: Gaorong Li

Tussen de raadselachtige schijf- en varenbladvormige fossielen uit het Ediacarium duiken in China nu fossielen op met bilaterale Cambriumachtige lichaamsvormen. Dit biedt nieuwe inzichten in de vroege radiatie van wormen, stekelhuidigen en chordadieren.


Nieuw licht op een van de meest spectaculaire perioden van dierlijke diversificatie op aarde. Dat biedt de vondst en interpretatie van ruim zevenhonderd deels als koolstoffilm bewaard gebleven fossielen afkomstig rond het merengebied Fuxian in Zuidwest-China, die stammen uit de Ediacarium-periode (575-539 miljoen jaar geleden). Een onderzoeksteam van de universiteiten van Yunnan en Oxford ontdekte in deze Jiangchuan-biota naast bekende Ediacarium-fossielen ook veel fossielen van vooral wormvormige bilaterale dieren (Science, 2 april). Bijzonder, want vondsten van zulke voorouders van de stekelhuidigen en chordadieren zijn tot nu toe eigenlijk alleen bekend uit het latere Cambrium (541-485 miljoen jaar geleden). ‘Onze ontdekking biedt inzicht in de radiatie van de Bilateria, de meest diverse en uiteenlopende diergroep’, schrijven de onderzoekers, geleid door Chinese paleobioloog Peiyun Cong, als postdoc werkzaam in Oxford.


De zevenhonderd geïdentificeerde fossielen tonen een mix van Ediacarium- en Cambrium-achtige lichaamsvormen, met goed bewaarde structuren voor voeding en voortbeweging. Dat zich hieronder veel tweezijdig symmetrische dieren bevinden, suggereert dat deze Bilateria eerder begonnen te diversifiëren dan veelal gedacht. Tot nu toe staat het Ediacarium vooral bekend om de vreemde op gewatteerde badmatten lijkende fossielen die in het verleden al vrijwel op elke tak van de levensboom zijn geplaatst: van gigantische protisten, macro-algen, kwallen, anemonen tot korstmossen. Sommigen zagen deze levensvormen zelfs als vertegenwoordigers van een mislukt evolutionair experiment voor de zogeheten Cambrische Explosie, maar inmiddels zijn de meeste UFO’s (unidentifiable fossil organisms) uit deze periode wel ergens geland in de bestaande stamboom van het leven.


Bilateraal
Cong en collega’s identificeren in de Jiangchuan-biota enkele (verwanten van) bekende Ediacarium-fossielen, maar ook uitzonderlijk goed bewaard gebleven fossielen van bilaterale fossielen in modder- en siltstenen. Deze fossielen bestaan voornamelijk uit koolstofhoudende films, soms aangevuld met pyriet en fosfaatmineralen. Ze lijken daarmee meer op fossielen van de bekende Burgess Shale uit het Cambrium. Het meest talrijke fossiel van een tweezijdig symmetrisch dier is een langwerpige  worm met een basale hechtschijf, een terminale mond en een uitstulpende mond. Het vermogen de mond naar buiten te keren en in te trekken, wijst op bezit van mesodermale spieren. Iets wat niet voorkomt buiten de Bilateria. Het gaat mogelijk om dieren met een vastzittende levenswijze op de zeebodem en bij één gebogen wormachtig fossiel is zelfs een mond en darmkanaal zichtbaar (foto). Een aantal fossielen toont ook sterke overeenkomsten met zogeheten Cambroerniden, op zeekomkommers lijkende dieren als Herpetogaster, die nu alleen bekend zijn van het Cambrium.


De onderzoekers speculeren dat de bilaterale Jiangchuan-fossielen mogelijk pas nu ontdekt zijn, omdat slechts op weinig plaatsen de omstandigheden heersen die koolstofhoudende compressie mogelijk maken. De overblijfselen uit eind-Ediacarium vullen daarmee ‘een cruciale lacune op in onze kennis van de overgang tussen de vreemde, weekdierachtigen van het Ediacarische tijdperk en de voorouderlijke vormen van bijna al het moderne dierenleven tijdens het Cambrium’. De niet bij het onderzoek betrokken Utrechtse paleobioloog en emeritus hoogleraar Jelle Reumer – ‘geen groot expert’ van het Ediacarium of de Cambrische Explosie – kenschetst de vondst als ‘interessant’, maar heeft wel een kanttekening. ‘Als je in de paleontologie een historisch gat opvult, ontstaan er aan weerszijden wel weer twee nieuwe gaten die opvulling behoeven.’

Lees nu ook