Dino’s ruilden voorpoten in voor krachtige kop

Deel

Een levensgroot model van een Tyrannosaurus rex in Zoo d’Amnéville, Frankrijk. Foto: Pexels/Antonio Mistretta


De kleine voorpoten van Tyrannosaurus rex zijn al decennia voer voor grappen. Maar volgens nieuwe analyses waren ze onderdeel van een breder evolutionair patroon bij grote roofdinosauriërs.


De mini-armpjes van Tyrannosaurus rex waren geen evolutionaire grap, maar passen in een breder patroon bij grote vleesetende dinosauriërs. Meerdere roofdinosaurussen kregen onafhankelijk van elkaar korte voorpoten, schrijven Britse paleontologen op 20 mei in Proceedings of the Royal Society B. Niet simpelweg hun reusachtige lichaam, maar vooral de opkomst van robuuste schedels en sterke kaken hangt samen met het steeds opnieuw ontstaan van die korte voorpoten.


Daarmee krijgt een populair dinosaurusraadsel een steviger evolutionair fundament. De onderzoekers vermoeden dat sommige grote roofdinosauriërs hun prooi steeds minder met hun voorpoten vastgrepen, en steeds meer met hun kop en beet onder controle kregen. Naarmate de schedel waarschijnlijk een belangrijker wapen werd, verloren de voorpoten vermoedelijk een deel van hun functie bij de jacht.


Rudimentair
Om dat patroon te testen, stelden de onderzoekers een stamboom samen van 176 niet-vliegende theropoden, de dinosaurusgroep waartoe vrijwel alle grote vleeseters behoren. Voor 85 soorten verzamelden zij gegevens over schedel, voorpoot en geschatte lichaamsmassa. Bij 61 soorten konden ze berekenen hoe lang de schedel was in verhouding tot de voorpoot. Is de schedel minstens even lang als de voorpoot, dan spreken de onderzoekers van gereduceerde voorpoten; is de schedel minstens 1,2 keer zo lang, dan noemen ze die voorpoten rudimentair.


Daarnaast maakten de onderzoekers een score voor hoe stevig de schedel gebouwd was. Daarvoor keken ze onder meer naar schedelhoogte, tandvorm, vergroeiing van schedelbotten en geschatte bijtkracht. Zo konden ze niet alleen bepalen welke dinosauriërs korte voorpoten hadden, maar ook testen of die samengingen met een zwaarder gebouwde kop.


Dat blijkt duidelijk het geval. Gereduceerde voorpoten ontstonden minstens vijf keer onafhankelijk in verschillende lijnen van vleesetende theropoden. De sterkste reductie zien de onderzoekers bij drie groepen grote roofdinosauriërs. Het gaat om verwanten van T. rex, om Zuid-Amerikaanse reuzenroofdinosauriërs met grote schedels, en om de groep waartoe ook Carnotaurus behoort, een roofdinosaurus met opvallend korte voorpoten.


Beste voorspeller
Lichaamsgrootte speelt wel mee, maar verklaart het patroon niet volledig. Sommige grote roofdinosauriërs, zoals spinosauriërs, behielden juist lange voorpoten. Ook grote plantenetende of omnivore theropoden passen niet in een simpel model waarin voorpoten automatisch kleiner worden naarmate dieren groter worden. De beste voorspeller voor korte voorpoten is volgens de analyses de robuustheid van de schedel, met lichaamsmassa als aanvullende factor.


Ook dichter bij huis past het patroon deels in het fossielenbestand. Bij enkele Europese verwanten van Megalosaurus, een klassieke roofdinosaurus uit het Jura van Engeland, vinden de onderzoekers eveneens aanwijzingen voor relatief korte voorpoten. Kleine voorpoten waren dus niet alleen een eigenaardigheid van T. rex, maar onderdeel van een bredere verschuiving in de manier waarop grote roofdinosauriërs hun prooi te lijf gingen.

Lees nu ook