
De menselijke eierstok blijkt nog tientallen jaren na de menopauze moleculair te veranderen.
De eierstok staat bekend om haar snelle veroudering. Tot nu toe gold de eierstok na de menopauze vaak als grotendeels inactief. Amerikaanse onderzoekers hebben nu aangetoond dat de eierstok ook na de menopauze nog jarenlang actief moleculair blijft veranderen (Aging Cell, 14 oktober). De vondst suggereert dat de eierstok een nog onderschatte rol speelt bij de veroudering en gezondheid van vrouwen.
Littekenachtige structuren
Dezelfde onderzoekers ontdekten eerder dat de eierstok na de menopauze – het minstens een jaar uitblijven van de menstruatie – verandert. De eierstok wordt kleiner, de hoeveelheid follikels neemt af en er ontstaan littekenachtige structuren. Uit eerdere studies waren er al aanwijzingen dat dit niet betekent dat het orgaan na de menopauze is ‘uitgeschakeld’. De postmenopauzale eierstok blijft geslachtshormonen produceren en via hormonen en andere signaalstoffen communiceren met de directe omgeving. Maar er was nog weinig onderzoek naar gezonde vrouwen bij wie de menopauze al tien of twintig jaar geleden plaatsvond. De Amerikaanse onderzoekers wilden de veranderingen in de eierstokfunctie in kaart brengen door de biologisch actieve eiwitten in een orgaan te bestuderen.
Hiervoor verzamelden ze eierstokweefsel van 28 postmenopauzale vrouwen tussen de 50 en 75 jaar. Met massaspectrometrie analyseerden ze de eiwitfragmenten in het weefsel. Op die manier identificeerden ze 5.812 eiwitgroepen die voorkomen in gezonde postmenopauzale eierstokken. Vervolgens richtten ze zich op de verschillen tussen leeftijdsgroepen.
Ontstekingsprocessen
Uit de analyses blijkt dat het orgaan continu verandert. Met de leeftijd neemt bijvoorbeeld de hoeveelheid FMOD af. Dit eiwit is betrokken bij de weefselstructuur en organisatie van bindweefsel en collageen. WNT4 neemt juist toe. Dat eiwit maakt deel uit van de WNT-signaleringsroute en wordt normaal gesproken geassocieerd met processen in de eierstok tijdens de reproductieve fase, zoals follikelontwikkeling. Ook neemt de hoeveelheid eiwitten die betrokken zijn bij ontstekingsprocessen toe – een soort chronische, lichte immuunactivatie. De onderzoekers zien bovendien overeenkomsten tussen de moleculaire veranderingen in gezonde eierstokken en processen die ook bij eierstokkanker voorkomen, zonder dat dit op kwaadaardige afwijkingen wijst.
Hoe deze veranderingen de gezondheid van postmenopauzale vrouwen precies beïnvloeden, moet nog worden onderzocht. Om dit op gang te helpen, ontwikkelden de onderzoekers een moleculaire ‘handtekening’ van 26 eiwitten waarmee de moleculaire leeftijd van postmenopauzale eierstokken kan worden beschreven aan de hand van de geproduceerde eiwitten.
Moleculaire handtekening
‘Dit is een interessant, goed uitgewerkt onderzoek’, zegt Susana Chuva de Sousa Lopes, hoogleraar ontwikkelingsbiologie aan de Universiteit Leiden en niet betrokken bij het onderzoek. ‘Hoe meer we over vrouwelijke reproductieve gezondheid weten, hoe beter.’
Volgens Chuva de Sousa Lopes kan de moleculaire handtekening bijvoorbeeld worden gebruikt om te onderzoeken of de eierstokken van vrouwen met bepaalde syndromen lijken op die van postmenopauzale vrouwen. ‘Dit is fundamentele kennis, maar de toepassing is nog onzeker. Ik zou bijvoorbeeld graag een vergelijking willen zien met andere organen. Lijkt de eierstokveroudering op de veranderingen in een oudere nier of long?’
In haar eigen onderzoek kijkt ze naar de mogelijkheid van het uitstellen van de menopauze. ‘Tegenwoordig staan vrouwen die in de menopauze komen nog volop in het leven. Die fase brengt allerlei gezondheidsrisico’s met zich mee. Als we hun klachten beter begrijpen, kunnen we die mogelijk verminderen of beter onder controle houden.’
