
Hersenen regelen gezichtsuitdrukkingen niet enkel reflexmatig, maar kunnen deze ook bewust plannen en aanpassen.
Gezichtsuitdrukkingen zijn niet enkel een onbewuste uiting van emoties. Voorafgaand aan de beweging in het gezicht is al hersenactiviteit te meten die ‘voorspelt’ welke beweging zal plaatsvinden. Dat beschrijft een internationale groep onderzoekers in Science van 8 januari. Het reflexmatige deel van het brein begint de beweging, maar nu blijkt dat het bewuste deel van het brein de beweging afmaakt.Â
Mensen en andere primaten gebruiken expressieve uitdrukkingen – zoals grimassen – in elk sociaal contact om goed met anderen te communiceren. Met vele kleine spiertjes creëren ze ontelbare verschillende gezichten om zichzelf uit te drukken. Hoe het brein zo’n grimas interpreteert, is al uitgebreid onderzocht, maar weinig is bekend over hoe de uitdrukkingen tot stand komen.
Elektrische signalen
Daarom bekeken onderzoekers hoe hersengebieden de gezichtsspieren van makaken beïnvloeden – deze primaten hebben namelijk hoogontwikkelde spieren in hun gezicht die erg lijken op de spieren in het gezicht van de mens. Via een combinatie van functionele MRI en het meten van elektrische signalen van het brein, vergeleken onderzoekers verschillende gezichtsuitdrukkingen bij makaken zoals met de lippen smakken (waarmee makaken verbondenheid tonen) en grimassen (om een dreiging te signaleren). Daarbij analyseerden de onderzoekers ook de hersenactiviteit bij vrijwillige bewegingen, zoals kauwen.
Daaruit blijkt dat de hersenactiviteit van vrijwillige bewegingen sterk overeenkomt met de activiteit bij het smakken van de lippen en grimassen. Dat is opvallend, omdat deze gedragingen eerder als onwillekeurig werden beschouwd. Patronen in hersenactiviteit wijzen erop dat hersengebieden die betrokken zijn bij spraak en kauwen ook een rol spelen bij het voorbereiden of moduleren van gezichtsuitdrukkingen.
Implicaties
In een begeleidend commentaar in Science benadrukken gedragswetenschappers Bridget M. Waller en Jamie Whitehouse het belang van gezichtsuitdrukkingen. ‘Deze bewegingen zijn nauw verbonden aan taal en hebben een aanzienlijke bijdrage aan het communiceren van intenties’. Gezichtsuitdrukkingen gelden traditioneel als emotionele en onbewuste signalen. Een expressief gezicht geeft evolutionair gezien een voordeel omdat het bij zou dragen aan beter sociaal contact. Volgens de onderzoekers spreken hun bevindingen nu juist dat traditionele idee tegen. Hoewel de resultaten daarmee interessante implicaties hebben voor het evolutionaire belang van expressies, roepen ze ook vragen op bij Waller en Whitehouse: ‘Als gezichtsuitdrukkingen gepland worden, dan is de vraag hoe eerlijk en nauwkeurig deze uitdrukkingen weerspiegelen hoe we ons voelen.’
