
Kleine honden leven over het algemeen langer dan grote honden. Amerikaans onderzoek laat zien dat dit verschil in verouderingssnelheid ook terug is te zien in het epigenetisch profiel van honden.
Kleine honden kunnen tot wel twee keer zo oud worden als hun grootlijvige soortgenoten. Amerikaanse biologen laten nu zien welke moleculaire veranderingen samenhangen met de snellere veroudering van grote honden. Ze analyseerden daarvoor ruim 1.600 dna-methylatieprofielen van bijna 900 honden, schrijven ze 8 oktober in Science.
Gedurende het leven van een dier veranderen het aantal methylgroepen ā kleine dna-labels die het aflezen van genen kunnen onderdrukken ā en hun locatie op het genoom continu. Door heel precies deze zogeheten āepigenetische klokā af te lezen, proberen wetenschappers een indicatie te krijgen hoe veranderingen in deze labels bijdragen aan het versnellen of vertragen van het verouderingsproces.
De Amerikanen ontdekten dat bij ouder wordende honden met name promotors, stukjes dna die het startschot geven voor genexpressie, in het genoom sterker gelabeld raakten. Op transposons, genen die van de ene naar de andere plek in het genoom kunnen springen en zo de boel kunnen ontregelen, nam het aantal methyllabels juist af. Soortgelijke verouderingssignalen werden al eerder bij mensen aangetoond.
Forensisch onderzoekers
āIn het lichaam is er niks waarmee je zo precies iemands leeftijd kunt meten als met het methylatieprofiel van een genoom ā soms bijna op het jaar nauwkeurigā, vertelt Bas Heijmans van het Leids Universitair Medisch Centrum, zelf niet betrokken bij de studie. Als hoogleraar biomedische datawetenschappen onderzoekt hij onder meer welke rol epigenetische veranderingen spelen in de veroudering van mensen. āForensisch onderzoekers gebruiken methylatieprofielen ook wel om te achterhalen hoe oud een verdachte is.ā
Volgens Heijmans geeft het hondenonderzoek niet per se nieuwe inzichten in het menselijke epigenoom, aangezien humaan onderzoek jaren voorloopt op dat van onze trouwe viervoeters. āWat deze studie met honden vooral interessant maakt, is dat binnen deze ene diersoort een enorme variatie aan eigenschappen te vinden is.ā De mogelijke verschillen in dna-labels zijn daar dus ook veel groter dan bij mensen.
Grote honden blijken bijvoorbeeld naarmate ze verouderen een wel 31 procent sterkere afname in dna-methylatie te hebben op springende genen dan kleine viervoeters; hun moleculaire klok tikt dus sneller. Geen gekke vondst, aldus Heijmans. āEen methylatiepatroon verandert met elke celcyclus; met elke deling tikt hij een stukje omhoog of omlaag. Grotere honden hebben meer cellen, en dus meer celdelingen achter de rug.ā
Immuuncellen
Ook de samenstelling van bloed ā dat de Amerikaanse onderzoekers gebruikten voor hun analyse ā draagt bij aan een verschuiving in dna-methylatie. Heijmans: āDe mix van immuuncellen in het bloed verandert over een leven; een dier start met veel naĆÆeve T-cellen, cellen die nog weinig ziekteverwekkers zijn tegengekomen, maar krijgt naarmate die ouder wordt meer geheugencellen.ā Het dna in beide celtypes is anders gelabeld. Wanneer de verhouding tussen die twee dus verandert, verschuift ook het gemiddelde methylatieprofiel van het bloedmengsel, zo toonden Heijmans en LUMC-collegaās onlangs bij mensen aan.
āHet is heel bevredigend om te zien hoe deze resultaten bij honden naadloos aansluiten op onze huidige kennis uit humaan onderzoekā, zegt Heijmans. Hij oppert ook nog wat ideeĆ«n wat nou de daadwerkelijke oorzaak kan zijn dat grote honden eerder sterven. āGrote rassen produceren meer groeihormonen, daar hebben we ze namelijk op geselecteerd. Door die hormonen groeien hun cellen sneller, maar wordt tegelijkertijd het schadeherstel in de cel op een lager pitje gezet. We weten dat deze balans een belangrijke rol speelt bij veroudering.ā
Bovendien krijgen grotere dieren eerder kanker, omdat ze simpelweg meer cellen hebben waarin iets fout kan gaan. āVan nature grote zoogdiersoorten, zoals olifanten, bestaan al lang genoeg dat de schadeherstelmechanismen mee zijn geĆ«volueerd met hun groei, waardoor ze minder snel tumoren ontwikkelen.ā Op de schaal van evolutionaire tijdlijnen bestaan honden nog relatief kort. Daarom zijn alle rassen genetisch gezien nog vrijwel identiek; een reparatiesysteem voor dna-schade dat qua robuustheid schaalt met hun lichaamsgrootte, ontbreekt.
