De belangstelling voor natuurinclusieve landbouw betekent dat ook de groene opleidingen aandacht moeten besteden aan biodiversiteit op het boerenbedrijf. Daar is de laatste zes jaar aan gewerkt.
Sommige deelnemers gebruiken een schepje, anderen gaan met hun handen door twee bakjes met aarde, in het ene bakje afkomstig van een aangeharkt plantsoen, in het andere van een wat wilder bosje. In groepjes van twee of drie bespreken ze geur, kleur en structuur van de aarde, vervolgens gaan ze op zoek naar bodemdiertjes. Het is één van de werksessies tijdens de jaarlijkse landelijke onderwijsdag Natuurinclusieve Landbouw in Groen Onderwijs, op 28 november in Wageningen. De dag is georganiseerd door de Green Deal Natuurinclusieve Landbouw in Groen Onderwijs, die als doelstelling heeft om biodiversiteit te verankeren in het landbouwonderwijs (zie kader). De deelnemers aan deze sessie, voornamelijk onderwijskundigen en lerarenopleiders, maken kennis met nieuw lesmateriaal voor het keuzevak Natuurlijk Groen voor vmbo. Het omvat veel praktijklessen, zoals dit onderdeel met aarde, en uiteindelijk maken de leerlingen een insectenhotel of egelhuis.
‘Er zijn ongeveer honderd vmbo-scholen die het profiel Groen aanbieden’, zegt onderwijskundige Edith Diepeveen, voorzitter van het landelijk Platform vmbo Groen. De doelstelling van de Green Deal is voor hen lastig te verwezenlijken, vertelt ze: ‘Natuurinclusieve landbouw staat ver van deze leerlingen af. De meesten kiezen voor een school met een groene opleiding omdat het kleine scholen zijn met een goede zorgstructuur en in een leuke leeromgeving met planten en dieren. Slechts een deel stroomt door naar een groene mbo-opleiding. En behalve een agrarische opleiding kan dat ook een opleiding tot hovenier, bloemist of voedseldeskundige zijn.’
Promoten
Naast het vaste profielprogramma volgen vmbo-leerlingen in de bovenbouw een aantal keuzevakken, en Natuurlijk Groen is er één van. Er waren tot nu toe maar weinig leerlingen die dit keuzevak volgden, ofwel omdat hun school het niet aanbood, ofwel omdat ze andere keuzevakken, zoals over voeding, leuker vonden. Diepeveen: ‘Maar nu dit nieuwe lesmateriaal er is, ga ik het keuzevak promoten. Het is goed dat het wat natuur in het curriculum brengt. Je zou ook elementen van het materiaal in andere vakken kunnen stoppen. En eigenlijk zou het keuzevak breder ingezet moeten worden, dus niet alleen voor het profiel Groen. Daarom ga ik het lesmateriaal ook onder de aandacht brengen van de Stichting Platforms vmbo, waar alle profielen vertegenwoordigd zijn.’
Dat het keuzevak Natuurlijk Groen tot dusver niet populair was, komt volgens Annemarie de Mooij doordat het een agrarische invalshoek had, terwijl veel leerlingen in de stad wonen. De Mooij, van huis uit onderwijskundige, is leermiddelspecialist bij De Groene Wereld, uitgeverij van lesmateriaal voor vmbo en mbo en, samen met IVN Het Groene Wiel in Wageningen, de ontwikkelaar van het nieuwe materiaal. De Mooij: ‘De Green Deal stimuleerde ons om nieuwe inhoud te maken voor het vak Natuurlijk Groen. We hebben de agrarische context losgelaten, zodat het in elke omgeving bruikbaar is. We hadden al een methode voor het profiel Groen samengesteld die door de meeste opleidingen gebruikt wordt, en we hebben dit keuzevak daar goed bij laten aansluiten. Nu moeten we afwachten of het aanslaat. De deelnemers vandaag zijn enthousiast, maar dat zijn allemaal mensen met belangstelling voor biodiversiteit.’
‘Er zijn ongeveer honderd vmbo-scholen die het profiel Groen aanbieden’
Eline Schothorst, docent natuur, landschap en agro-ecologie op Aeres MBO Dronten Warmonderhof, heeft de onderwijsdag al een aantal keer bezocht. Ze komt niet zozeer om nieuwe kennis op te doen, maar om ervaringen uit te wisselen, vertelt ze. ‘We geven biologisch-dynamische landbouwopleidingen. Daarin hebben natuurinclusieve landbouw en biodiversiteit een stevige plaats, want ze zijn onderdeel van het keurmerk biologisch-dynamisch. Maar ons onderwijs is niet één op één te kopiëren naar andere, meer gangbare opleidingen. Daarom ben ik benieuwd op welke manier collega’s daar natuur en biodiversiteit in het onderwijs gaan invoegen.’ Ze heeft naast haar baan een NWO-promotiebeurs voor leraren: ‘Het groene onderwijs heeft moeite met lesgeven over landbouwtransitie en alternatieve landbouwmethodes, en dat heeft deels te maken met weerstand, angst en onbegrip. Ik onderzoek hoe je met die emoties kunt omgaan en ze kunt omzetten in hoop.’
Een hoopvol verhaal heeft Jaring Brunia, een veehouder met Friese roodbonte koeien die vlees en melk leveren. Hij vond de gangbare landbouw onlogisch en wist zijn ideaal van een bedrijf zonder kunstmest, krachtvoer en ontwormingsmiddelen te verwezenlijken. Zijn boodschap voor het onderwijs: ‘Laat leerlingen dromen over het bedrijf dat zij voor zich zien. Laat ze een stip op de horizon zetten en daar naartoe werken. Als ze superduidelijk weten wat ze willen, dan kunnen ze dat creëren.’
Green Deal
In 2019 sloot toenmalig minister Carola Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, groene onderwijsinstellingen op alle niveaus en landbouworganisaties de Green Deal Natuurinclusieve Landbouw in Groen Onderwijs. ‘Schouten kwam met het idee van circulaire landbouw, en de gedachte was om dat idee te implementeren in de opleiding van agrariërs en erfbetreders,’ vertelt Tjalling Huisman, manager aan de Hogeschool Van Hall Larenstein en projectmedewerker van de Green Deal. Een jaarlijkse landelijke dag als deze is één van de activiteiten. Dit is de vijfde en laatste, want de Green Deal loopt tot mei 2025. Huisman: ‘Maar we verwachten dat scholen hiermee doorgaan en hopen dat natuurinclusieve landbouw een vaste plaats in alle curricula krijgt.’