
Aardhommels kunnen een balletje naar een kunstbloem rollen om bij suikerwater te komen. Dat wijst volgens onderzoekers op spontaan probleemoplossend vermogen.
Aardhommels kunnen een balletje gebruiken als opstapje om bij een onbereikbare beloning te komen. Dat concluderen Finse onderzoekers na een reeks gedragsexperimenten waarin de hommels het balletje naar een kunstbloem rolden, erop klommen en zo de bloem konden aanraken. Volgens de onderzoekers wijst dat erop dat hommels, met beperkte voorkennis, spontaan een nieuwe oplossing voor een probleem kunnen vinden (Science, 4 juni).
In de proefopstelling hing een blauwe kunstbloem aan het plafond, boven een kuiltje in de vloer. De ruimte onder de bloem was te krap om er vliegend bij te komen. Alleen door een piepschuimbal in het kuiltje onder de bloem te rollen, konden de hommels (Bombus terrestris) hoog genoeg klimmen om de bloem te bereiken.
De dieren kregen vooraf geen training in die oplossing. Wel leerden sommige hommels eerst dat de blauwe bloem een beloning met suikerwater opleverde én dat het balletje verplaatsbaar was. Die voorkennis bleek belangrijk. Hommels die zowel de bloem als de bal kenden, slaagden veel vaker dan controledieren die alleen de bloem kenden of helemaal geen voortraining kregen. De dieren waren dus niet volledig naïef, maar hadden ook niet geleerd om een bal gericht onder een bloem te rollen en die als opstapje te gebruiken.
Om uit te sluiten dat hommels tijdens het rollen simpelweg bijstuurden richting een zichtbare blauwe prikkel, schermden de onderzoekers de bloem in vervolgproeven af. Overtuigend was vooral de laatste proef, met twee afgeschermde compartimenten. Hommels zagen vooraf boven welk compartiment de bloem hing, maar konden die tijdens het rollen niet meer zien. Toch brachten 23 van de 30 dieren de bal naar de kant waar ze eerder de bloem hadden gezien; 16 daarvan deden dat zonder eerst richting de verkeerde kant te bewegen.
Hommels ruiken het suikerwater
Marie José Duchateau – gedragsbioloog en gespecialiseerd in de evolutie van sociaal gedrag bij bijen – vindt de studie mooi opgezet, maar plaatst ook kanttekeningen bij de interpretatie. ‘Als je suggereert dat er geen visuele feedback is en je gaat niet in op eventuele olfactorische feedback, vind ik dat lastig.’ Hommels kunnen volgens haar suikerwater ruiken, en de onderzoekers sluiten in de hoofdtekst niet expliciet uit dat geurfeedback een rol speelde.
Ook vindt Duchateau het jammer dat de hommels tijdens de training al ervaring opdeden met de bal in de context van de beloning. In die fase lag het balletje op de blauwe bloem op de grond, waarna ze het moesten wegduwen om bij het suikerwater te komen. ‘Dan zijn het balletje en de bloem niet twee hele onafhankelijke dingen meer van elkaar’, zegt ze. ‘Het maakt de studie iets minder scherp.’
Toch noemt Duchateau het gedrag van de hommels knap. Bovendien past het volgens haar bij wat hommels in de natuur al moeten kunnen. Ze rollen daar geen balletjes naar bloemen, maar moeten wel regelmatig bloemstructuren manipuleren om nectar te bereiken. De studie laat dus niet alleen zien wat hommels kunnen, maar ook hoe lastig het is om hun slimme gedrag experimenteel scherp te duiden.
