Voor houtcelproductie van naaldbomen blijkt de groeisnelheid zwaarder te wegen dan de duur van het groeiseizoen; een verlengd groeiseizoen zorgt daardoor niet automatisch voor meer houtvorming en koolstofopslag.
Als gevolg van de klimaatopwarming begint het groeiseizoen van bomen op veel plekken ter wereld eerder en duurt het langer. In tegenstelling tot eerdere verwachtingen blijkt een verlengd groeiseizoen niet automatisch te betekenen dat bomen meer groeien en dus grotere hoeveelheden koolstof vastleggen. Niet zozeer de duur van het groeiseizoen, maar met name de groeisnelheid is bepalend voor de jaarlijkse houtcelvorming, schrijft een groot internationaal onderzoeksteam 10 september in Science.
Relevant
Omdat hout aanzienlijk meer koolstof opslaat dan andere plantenweefsels, is het bijzonder relevant voor de totale koolstofopslag in bossen. Mede hierom verzamelen de onderzoekers cellulaire observatiedata van de vorming van houtcellen bij 27 soorten naaldbomen op meer dan honderd locaties; van boreale bossen tot halfdorre gebieden.
‘Een sterk methodologisch punt’, aldus Linar Akhmetzyanov, onderzoeker aan Van Hall Larenstein University of Applied Sciences en zelf niet betrokken bij de studie. ‘Het biedt inzicht in wat er daadwerkelijk in het weefsel gebeurt, in plaats van dat men enkel afgaat op bijvoorbeeld de breedte van jaarringen of remote sensing.’
Hij oppert dat de auteurs waarschijnlijk vanuit praktische overwegingen focussen op naaldhout: ‘Er bestaat een zeer groot internationaal netwerk voor onderzoek naar houtvorming bij naaldbomen, hierdoor is het mogelijk om waarnemingen uit tal van landen en van uiteenlopende soorten te combineren.’ Naaldbomen zijn volgens Akhmetzyanov bovendien van groot belang in bossen op hoge breedtegraden: gebieden die centraal staan in de vraag hoe opwarming de duur van het groeiseizoen beïnvloedt.
Temperatuuruitschieters
Aan de hand van de uitgebreide dataset analyseerden de auteurs groeiseizoenduur, groeisnelheid én het relatieve effect van beide factoren op de hoeveelheid geproduceerd houtweefsel. De omgevingstemperatuur heeft een dubbel effect op het groeiseizoen, concluderen ze. Hogere voorjaarstemperaturen zorgen ervoor dat houtvorming eerder in het jaar begint: zo’n drie dagen eerder per graad Celsius opwarming. Ook stopt houtcelproductie later bij hogere temperaturen, waardoor het groeiseizoen langer wordt.
Desondanks zorgt dit niet als vanzelf voor een grotere hoeveelheid geproduceerd hout. Groeisnelheid blijkt namelijk meer bepalend dan het aantal beschikbare groeidagen en is juist het hoogst bij gematigde omgevingstemperaturen. Temperatuuruitschieters, zowel naar boven als naar beneden, remmen de groeisnelheid. Hogere temperaturen vergroten daarnaast het risico op droogte, waardoor de groei verder vertraagt.
Waterschaarste
Als het kouder is dan 5 graden Celsius kunnen een langere groeiperiode en een hogere groeisnelheid elkaar versterken, beweren de studieresultaten. Bij temperaturen tot ongeveer 8 graden compenseert het voordeel van een langer groeiseizoen grotendeels de lagere groeisnelheid. Nog hogere temperaturen zorgen ervoor dat de trage groei het positieve effect van meer groeidagen volledig tenietdoet. Dit is aldus de auteurs vooral relevant voor warme en droge gebieden, zoals mediterrane bossen.
‘Dat waterschaarste een negatief effect heeft op boomgroei komt niet als een verassing’, zegt Akhmetzyanov. ‘Wel vind ik het interessant dat groeisnelheid volgens deze studie consistent belangrijker is dan de duur van het groeiseizoen, ongeacht het bioom.’ De studie wijst er volgens hem niet op dat bossen naarmate de aarde opwarmt niet langer als koolstofputten zullen fungeren. ‘Het suggereert eerder dat de toekomstige capaciteit van bomen om koolstof op te slaan waarschijnlijk veel variabeler zal zijn dan men alleen op basis van de groeiseizoenduur zou kunnen concluderen.’