Als docent is het uiteindelijk je taak om het gedrag van leerlingen te beïnvloeden. Zo had ik in 4-havo de ambitie om leerlingen meer huiswerk te laten maken. De moderne wetenschap heeft een hoop te zeggen over gedrag en onderwijs: het schijnt te helpen om ze hun huiswerk-weektaak zelf in te laten plannen. Iedere maandag moet een grote bak opgaven af zijn, hoe of wanneer dat gebeurt mag je helemaal zelf weten.
Het tweede stuk evidence-informed werken: meer denken vanuit beloning dan vanuit straf. Omdat het toch 4-havo blijft had ik een combinatie van wortel en stok bedacht: een onaffe weektaak moesten ze aan het einde van de dag in komen halen, voor een affe weektaak was een sticker te verdienen.
Gedrag is ook meteen het eerste onderwerp in 4-havo, wat fijn is om mee te beginnen. Veel aansprekende filmpjes en praktische voorbeelden: Skinner die zijn duiven1 operant conditioneert, Lorenz die ganzenkuikens achter zich aan laat waggelen, raven die op jampotdekseltjes van daken af sleeën, ga zo maar door.
Qua stof zijn het naast die mooie verhalen veel begrippen en weinig moeilijke concepten en processen, ideaal om een beetje aan de bovenbouw te wennen.
Na een week of drie constateerde ik dat mijn huiswerkregime zijn vruchten afwierp: bij de controle had zo’n 80 procent de weektaak in één keer af. De dag ervoor was ik nog in allerijl langs de Action geweest om nieuwe stickers te halen.
Wat ik niet doorhad was dat ik stiekem ook inhoudelijk bezig was. Ik had net mijn zoveelste sticker uitgedeeld, toen een jongen opkeek van de opgave die hij aan het maken was, in mijn ogen keek, en ik het kwartje in zijn hoofd bijna zág vallen. ‘Meneer, bent u ons nou aan het operant conditioneren?’
Reinder Bosman (1997) is docent biologie en onderzoeken & ontwerpen bij het Goois Lyceum in Bussum. Hij deelt hier zijn ervaringen in en rond zijn klas en het veld.
1 In de gedrukte versie stond: ‘Pavlov die zijn honden operant conditioneert’ (maar dat was natuurlijk ‘klassieke conditionering’, vandaar deze aanpassing per 3 oktober 2025)