Met de toetsenbank wil de NVON biologiedocenten een efficiënt en toegankelijk alternatief bieden voor methodetoetsen.
‘Toetsen heeft niet altijd de hoogste prioriteit, terwijl we onze leerlingen er toch op beoordelen. Het wordt niet zo sexy gevonden. In de praktijk grijp je toch snel naar een oude toets, of neemt men de methodetoets over. Maar het is belangrijk dat docenten voor hun gewone schoolexamentoetsen ook meer materiaal tot hun beschikking hebben’, aldus Klaas Wieringa, biologiedocent bij het Greijdanus in Zwolle. Wierenga werkt één dag in de week bij de Nederlandse Vereniging voor Onderwijs in de Natuurwetenschappen (NVON), waar hij bezig is met een toegankelijke toetsenbank biologie.
Verdwijnen
Als startende biologiedocent kwam Wieringa op een NIBI-conferentie in 2006 Henk Weerdestein en Jan Willem Noordenbos tegen, die een itembank aan het ontwikkelen waren met toetsvragen biologie. ‘René Westra kwam daar ook nog bij, en samen hebben zij ontzettend veel materiaal verzameld voor de toetsenbank. Ze vertaalden bijvoorbeeld Scandinavische toetsen. Met een abonnement via de NVON konden docenten gebruik maken van de itembank.’ De itembank werd origineel gemaakt met het digitale toetsprogramma Wintoets, wat tot 2023 in gebruik was. Vanwege het verdwijnen van onder andere deze software dreigde de itembank verloren te gaan. Deze bevatte toen twintigduizend toetsvragen. Wieringa werd hierop geattendeerd door Allard Bijlsma, de oorspronkelijk eigenaar van Wintoets, en startte in 2023 met het omzetten en doorontwikkelen van de itembank.
Niek Vermeulen, biologiedocent vmbo bij het Zuidwestercollege in Ossendrecht, maakt met zijn vakgroep al lang gebruik van de itembank. ‘Het is vooral fijn in de toetsweken, als we veel materie toetsen. Met de itembank is het heel makkelijk een onderwerp te pakken.’ Voor Vermeulen is de bank een goede manier om niet aan de methodetoetsen vast te zitten. ‘Door de metadata kunnen we makkelijk aan de hand van het examen een toets in elkaar zetten. Je kunt snel kijken naar het thema en de doelen van een vraag.’
Toegankelijk
Wieringa: ‘Ons doel was om de bank breed toegankelijk te maken, ongeacht het platform waar collega’s mee werken. We wilden niet het risico lopen met één platform in zee te gaan, wat dan door faillissement of overname van de markt kon verdwijnen.’ Een collega bij Kennisnet wees hen op Wikiwijs. ‘Vanuit de Impuls Open Leermaterialen in Wikiwijs staan er veel lessen op Wikiwijs; een toetsenbank paste daar goed bij.’ Wieringa, Bijlsma en de Kennisnet-programmeurs zijn lang bezig geweest met de technische ontwikkeling van de toetsenbank. ‘De itembank bestond vroeger uit negen grote bakken met duizenden vragen. Maar Wikiwijs werkt met toetsen en niet met losse items, dus we hebben het materiaal opgedeeld in meer dan 1.900 toetsen.’ De itembank staat sinds 14 oktober online op kn.nu/qti-nvon. Hiervoor was het niet mogelijk om de metadata met de toetsen, de gegevens over leerdoelen, onderwerp en vraagtype, te exporteren naar een eigen toetsenprogramma. Doordat de NVON samen heeft gewerkt met Cito staan alle toetsen in het exportformaat QTI 3.0. ‘Daardoor hangen er aan elke vraag een aantal labels: welk niveau is dit, wat voor type vraag is het, wat is het onderwerp, en zo verder.’ In de toekomst hoopt Wieringa dat de toetsen rechtstreeks kunnen worden geïmporteerd in alle digitale toetsenprogramma’s. ‘Tot die tijd kunnen docenten het materiaal in de toetsenbank ook als oefentoets gebruiken. Je kunt zo een toets selecteren en als link delen met je leerlingen.’
Oefenen
Wieringa vreest er niet voor dat leerlingen potentiële toetsen al op het internet hebben gevonden. ‘Als er maar voldoende vragen en toetsen zijn, is dat niet erg. Een leerling die alle vragen geoefend heeft, heeft ook voldoende geleerd. Nu worden ook regelmatig oude examenvragen in toetsen opgenomen, dan heeft een leerling een keer geluk.’ Om het geheel te bekostigen zou de NVON ‘geteste toetsen’ kunnen gaan ontwikkelen en deze aan leden beschikbaar stellen, denkt Wieringa. Wieringa hoopt dat er meer biologiecollega’s aanhaken om het toetsmateriaal verder te ontwikkelen. ‘De methodetoetsen zijn praktisch, maar toch wat beperkt. In het tweetalig onderwijs blijken ze soms te letterlijk vertaald en kloppen ze niet.’ In februari gaan Wieringa en een aantal collega’s uit het tweetalig onderwijs aan de slag om de Engelstalige toetsen in de toetsenbank te ontwikkelen. Ook zou hij graag zien dat docenten die bijna met pensioen gaan hun oude toetsen in de toetsenbank beschikbaar stellen.
‘Ik zou het mooi vinden als net afgestudeerde biologieleraren over twee jaar niet meer veroordeeld zijn tot de methodetoets, maar kunnen gaan grasduinen in de toetsenbank.’ Als complement op de toetsenbank verzamelen Wieringa en zijn collega’s ook materiaal voor een illustratiebank, die voor NVON-leden beschikbaar zal worden gesteld. ‘Zo kunnen collega’s die een plaatje nodig hebben van de koolstofkringloop of de bloedsomloop makkelijk een rechtenvrije afbeelding vinden voor hun lesmateriaal of toetsen.’ Docenten die zulke afbeeldingen in eigen bezit hebben, wil Wieringa aanmoedigen om deze te delen.
Het werk stopt voorlopig nog niet voor Wieringa. Sommige materialen in de toetsenbank zijn verouderd en hebben verbeteringen nodig. ‘Bepaalde gebieden, zoals genetica, zijn nog niet voldoende gedekt.’ Wieringa hoopt dat gebruikers contact met hem opnemen voor feedback en suggesties om de bekendheid van de toetsenbank te vergroten. Zijn contactgegevens zijn te vinden op https:// nvon.nl/toetsenbank-biologie-en-tto.
ILLUSTRATIE ANNEMARIE ROOS