Hoogleraar en internist-endocrinoloog Liesbeth van Rossum maakt korte metten met het obesitasstigma. ‘De oorzaak ligt in de biologie, niet in een gebrek aan discipline.’
Als jonge atleet was Liesbeth van Rossum al gefascineerd door de verscheidenheid aan lichamen onder haar medesporters. ‘Waarom gaat het bij de één nou zo makkelijk om een bepaald lichaam te creëren, en bij de ander niet? Dat vond ik altijd al interessant.’
De maatschappij ziet obesitas vaak nog als persoonlijk falen, maar volgens de internist-endocrinoloog, binnenkort toegelaten als nieuw lid van de KNAW, is dit een hardnekkige misvatting. In de herziene en meer dan dubbel zo dikke editie van haar bestseller VET belangrijk 2.0 laat Van Rossum samen met Erasmus MC-collega Mariëtte Boon aan de hand van recente wetenschappelijke ontwikkelingen zien dat vooral de biologie van een lichaam een heel grote rol speelt bij overgewicht, niet het zogenaamde gebrek aan discipline van een individu. ‘Voor een groot deel is iemands gewicht genetisch bepaald. Hierdoor ontwikkelt in de huidige ongezonde voedselomgeving de een veel makkelijker overgewicht dan een ander.’
Met het boek hoopt ze alle beschikbare informatie over obesitaspreventie en -behandeling uit de ivoren toren van de wetenschap toegankelijk te maken voor het grote publiek. ‘Eigenlijk hebben we dit vooral geschreven voor onze eigen patiënten, maar ook voor zorgverleners, want de ontwikkelingen gaan zo hard op dit gebied.’
Ontstoken
Onder haar patiënten ziet Van Rossum veel verdriet. ‘Vaak geven ze zichzelf de schuld dat hun dieet niet werkt. Maar zo werkt een lichaam niet; vetweefsel moet je echt zien als een orgaan, waarin heel veel hormonen worden aangemaakt die belangrijk zijn voor eetlust en verbranding, maar ook stoffen die een rol hebben in het immuunsysteem. Bij obesitas raakt dit orgaan chronisch licht ontstoken en raakt de werking verstoord, waardoor onder andere het brein de vethormoonsignalen niet meer goed aanvoelt.’
Het gevolg: een neerwaartse spiraal van constante trek en een laaggradige ontsteking waar iemand lastig uitkomt. ‘Daarnaast is het ook een poortziekte naar andere aandoeningen – niet alleen diabetes type 2 en hart- en vaatziekten, maar bijvoorbeeld ook dertien vormen van kanker, artrose en depressie.’
De hoogleraar merkt op dat de huidige obesitasepidemie niet alleen te wijten is aan genetische aanleg. ‘Tachtig procent van wat je in de supermarkt aantreft is ongezond. Ultrabewerkt voedsel, met heel veel suiker en vet, ontregelt ook je darmverzadigingshormonen. Dan krijg je al snel een hogere dooreetfactor.’
Dit soort biologische inzichten zijn cruciaal – ook bij kinderen. Van Rossum benadrukt dat kinderen die op jonge leeftijd obesitas ontwikkelen, een grotere kans hebben om dit als volwassene te behouden. ‘De focus moet al op kinderleeftijd echt op preventie liggen.’ Ze pleit voor gezondere schoollunches, heldere voedseletiketten en een verbod op reclames voor ongezonde producten. ‘We moeten stoppen met de verantwoordelijkheid op het individu af te schuiven en starten met het beschermen van de volksgezondheid, in plaats van precies het omgekeerde te doen.’
In haar boek beschrijft ze haar ideale aanpak met de metafoor van een vol bad. ‘Het volle bad staat voor de epidemie van overgewicht en obesitas. De overheid moet met wettelijke preventiemaatregelen de kraan dichtdraaien, zodat er minder mensen bijkomen. Tegelijkertijd helpen zorgverleners het bad leeg te laten lopen door obesitas goed te behandelen. Anders blijven we losse gevolgen als diabetes en knieklachten behandelen, terwijl de onderliggende ziekte blijft bestaan.’
Dit artikel verscheen in 2026 in het septembernummer van Bionieuws, als onderdeel van het themacluster Jong Leren Eten.
Het cluster kwam tot stand met financiële steun van Jong Leren Eten, een overheidsprogramma dat scholen, kinderopvang, partners en overheden samen brengt om kinderen en jongeren in aanraking te brengen met kennis en activiteiten rondom voedsel.
Het thema is onder de nadrukkelijke voorwaarde van redactionele onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid ingevuld.