Op sommige plekken in Nederlandse rivieren neemt de uitstoot van methaan opvallend toe. ‘Op twee kilometer na een lozingspunt van gezuiverd afvalwater zagen we ineens dat er veel meer methaan uit het water vrijkwam. En tegelijk zagen we dat ook de micro-organismen die dat produceren toenamen’, zegt microbioloog Ida Peterse. Op 9 april 2026 promoveert zij aan de Radboud Universiteit onder begeleiding van Annelies Veraart en Sebastian Lücker op de rol van micro-organismen in broeikasgascycli in zoet water.
‘Rivieren en meren zijn geen passieve systemen’, zegt Peterse. ‘Micro-organismen bepalen in grote mate hoeveel broeikasgassen worden geproduceerd of juist afgebroken.’ Ze richtte zich vooral op lachgas, een relatief onbekend maar krachtig broeikasgas. ‘Lachgas is bijna driehonderd keer sterker dan CO₂’, zegt ze. Het is nog onduidelijk wanneer micro-organismen het precies produceren of consumeren.
Om dat te ontrafelen combineerde Peterse veldwerk met laboratoriumexperimenten. Ze dobberde op rivieren als de Linge en de Kromme Rijn om gasfluxen te meten en nam monsters voor dna-analyse. ‘Je probeert te achterhalen: welke bacteriën zitten hier en wat kunnen ze doen?’ Daarnaast onderzocht ze in bioreactoren hoe omstandigheden zoals zuurgraad de gasproductie beïnvloeden. ‘Bij een lage pH zagen we een duidelijke piek in lachgas’, aldus Peterse.
Die combinatie van veld- en labwerk leverde duidelijke inzichten op. ‘Uitspoeling van stikstof afkomstig uit de landbouw stimuleert lachgasproductie, en dat effect wordt nog groter bij een zure pH.’ Ook gezuiverd afvalwater bleek niet onschuldig: ‘We zagen tot vijf keer hogere methaanemissies stroomafwaarts.
‘Bacteriën zijn metabool heel flexibel’, zegt Peterse. ‘Als je denkt dat ze het ene doen, kunnen ze onder andere omstandigheden iets heel anders doen.’ Dat maakt voorspellen lastig en onderstreept de noodzaak om microbiologie en ecologie te combineren.
Een onverwacht hoogtepunt vond ze diep in een recreatieplas, waar ze juist consumptie van lachgas mat. ‘Dat betekent dat bacteriën het uit het water halen’, legt ze uit. ‘Dat is eigenlijk de enige bekende manier hoe lachgas kan worden verwijderd. En meestal kijken we juist naar uitstoot, dus het was heel bijzonder om zo’n sink te zien.’
Na haar promotie gaat Peterse bij de provincie Noord-Brabant werken aan waterkwaliteit. ‘Ik ben benieuwd hoe het is om die kennis toe te passen en daadwerkelijk iets te verbeteren.’
