Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) zal de tijgermug binnen twee tot vijf jaar een permanente plek in Nederland innemen (NVWA-adviesrapport, 2025). Hoe heeft de tijgermug zich zo verspreid en wat betekent die permanente vestiging?
Hoe is de tijgermug in Nederland gekomen?
‘Er zijn twee bekende routes, maar inmiddels is er ook een derde bij gekomen’, legt Bart Knols uit, vectorbioloog en muggenexpert bij MalariaWorld. ‘De handel in gebruikte banden en een populaire plant, de geluksbamboe (Dracaena sanderiana), zijn twee bekende routes. Uitbraken van tijgermuggen waren dan ook vooral bij bedrijventerreinen, maar in 2021 was er voor het eerst een uitbraak in een woonwijk.’ Daar ontdekte de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) de derde route: vakantiegangers. Knols vertelt verder: ‘Mensen gaan op vakantie naar Zuid-Europa, waar de tijgermug ook al gevestigd is, en nemen de muggen dan bijvoorbeeld in de auto of caravan mee naar Nederland. Eenmaal in Nederland vliegen de muggen daar weer uit en gaan zich voortplanten, wat leidde tot de eerste uitbraak in een woonwijk.’
Wat betekent permanente vestiging van de tijgermug voor Nederland?
‘Overlast,’ stelt Knols. ‘We zijn gewend aan onze eigen huis-tuin-en-keukenmug. Die bijten over het algemeen alleen ‘s nachts en geven wel kleine jeukende bultjes, maar dat is het. De tijgermug zijn we niet gewend. Een beet van deze mug kan een heftige reactie geven met grote jeukende bulten. Mensen gaan daaraan krabben en die bulten worden wondjes. Met krabben komen bijvoorbeeld ook bacteriën van onder hun nagels in de wond. Daardoor kan er ook nog een infectie ontstaan.’
Wat zijn de risico’s op ziekteverspreiding?
Een mogelijke infectie van een ontstoken tijgermuggenbult is vervelend, maar meestal niet gevaarlijk. Maar de tijgermug kan ook verschillende ziekten, zoals Zika, knokkelkoorts en chikungunya overdragen. Gelukkig verwacht Knols dat de kans op ziekteverspreiding in Nederland klein is. ‘Er zijn veel voorwaarden waaraan voldaan moet worden voordat een tijgermug een virus kan verspreiden. Als een tijgermug hier in Nederland uit een eitje komt, is die ‘schoon’. De mug moet eerst iemand met bijvoorbeeld Zika vinden, dan bijten en het virus binnenkrijgen, dat vervolgens in de speekselklieren van de mug terecht moet komen en daarna moet de mug, na vier to acht dagen, weer iemand bijten om de ziekte te verspreiden. Dat zijn een hoop kleine kansen die bij elkaar opgeteld een nog kleinere kans op ziekteverspreiding geven. Maar daar staat tegenover dat het muggenseizoen door klimaatverandering steeds langer duurt, wat de kans wel weer iets vergroot.’
Waarom lijkt uitroeien van de tijgermug geen optie?
De NVWA heeft in het verleden al meerdere acties opgezet om de tijgermug te bestrijden, met als doel de mug in Nederland uit te roeien. Die inzet van de NVWA wordt ook door Knols erkend. ‘De NVWA heeft tot op heden succesvol elke geregistreerde uitbraak van de tijgermug weten in te dammen. Dat is een knap staaltje werk. Maar het aantal uitbraken neemt alleen maar toe en de NVWA heeft simpelweg te weinig mensen in dienst om de bestrijding goed uit te blijven voeren.’
Wat kunnen Nederlanders doen tegen de tijgermug?
‘Klamboes hebben weinig zin, omdat de tijgermug overdag bijt. Het enige dat we dan kunnen doen is insectenwerende middelen smeren’, vertelt Knols. ‘Let wel, een middel als deet is een relatief agressief middel dat bij dagelijks smeren gedurende lange tijd kans geeft op neurologische aandoeningen.’ De eerste uitbraak van de tijgermug in Italië van 1990 had volgens Knols al een startsignaal moeten zijn om de tijgermug groots aan te pakken. ‘Als Nederland alleen kunnen we nu helaas weinig meer doen. Bij de eerste uitbraak in Europa had eigenlijk de Europese Unie al tijd en geld moeten vrijmaken om de tijgermug te elimineren, maar dat is niet gebeurd. Dus ligt de verantwoordelijkheid nu bij ons als burgers.’
