Retrovirus schakelde gen voor hersenontwikkeling uit

Deel

Een neuron. Beeld: Leterrier, NeuroCyto Lab, INP, Marseille, Frankrijk

Een miljoenen jaren oude retrovirale insertie blokkeert bij chimpansees de productie van een regulerend rna-molecuul. Bij mensen speelt dat molecuul een rol bij de rijping van zenuwcellen. Mogelijk heeft het virus zo bijgedragen aan de evolutionaire verschillen tussen mensen- en chimpanseebreinen.


Een miljoenen jaren oude retrovirale insertie heeft mogelijk bijgedragen aan de uiteenlopende evolutie van mensen- en chimpanseebreinen, schrijven onderzoekers in Science Advances van 23 oktober. De onderzoekers uit Zweden en de Verenigde Staten ontdekten dat een stuk viraal dna, dat wel in het genoom van chimpansees zit maar niet in dat van mensen, een gen blokkeert dat bij mensen belangrijk is voor de ontwikkeling van neuronen.


In de kiembaan
Een retrovirus is een virus dat zijn genetisch materiaal kan inbouwen in het dna van zijn gastheer. Als zo’n insertie plaatsvindt in de kiembaan, kan die voor blijvende erfelijke veranderingen zorgen. In dit geval heeft het retrovirus PTERV1 miljoenen jaren geleden een stuk genetisch materiaal toegevoegd aan het dna van de voorouders van chimpansees.


Om de invloed van de PTERV1-insertie op nabijgelegen genen te onderzoeken, verwijderden de onderzoekers met behulp van crispr-cas de insertie uit geïnduceerde stamcellen van chimpansees. Ze zagen dat het gen LINC00662, waarin de insertie zich bevond, nu wel werd afgeschreven. In chimpansee-cellen mét de insertie bleek het dna sterk gemethyleerd, ook in de omgeving van de insertie. Door deze dna-methylering werd vermoedelijk de transcriptie van LINC00662 geblokkeerd.


Breinorganoïden
Vervolgens bepaalden de onderzoekers met behulp van menselijke stamcellen de functie van dit gen. Op basis van eerdere datasets over genexpressie gedurende de ontwikkeling wisten ze dat het gen een rol speelt in vroege breinontwikkeling. Toen de onderzoekers het gen met crispr-cas uitschakelden in breinorganoïden, vonden ze aanwijzingen dat dit de rijping van neuronen en de ontwikkeling van neurieten, de uitlopers van zenuwcellen, verstoorde.


Mogelijk verloopt de ontwikkeling van zenuwcellen bij chimpansees hierdoor anders dan bij mensen. De PTERV1-insertie zorgt er immers voor dat LINC00662 bij chimpansees niet wordt afgeschreven. Volgens de onderzoekers kan de insertie daarmee hebben bijgedragen aan de verschillen die tijdens de evolutie van chimpansee- en mensenbreinen zijn ontstaan.

Lees nu ook