Dikkopschildpadden keren tijdens migraties vaak terug naar dezelfde foerageerplekken en gebruiken daarvoor een mentale kaart van het aardmagnetisch veld. Foto: ImageSelect
Het aardmagnetisch veld stelt dikkopschildpadden in staat locaties te herkennen.
Dikkopschildpadden kunnen plekken leren herkennen op basis van de lokale eigenschappen van het aardmagnetisch veld. Op die manier onthouden ze waar voedsel te vinden valt. Dat concluderen Amerikaanse biologen op basis van conditioneringsexperimenten in Nature van 12 februari. Dikkopschildpadden (Caretta caretta) keren tijdens migraties vaak terug naar dezelfde foerageerplekken; daar komt de mentale magnetischveld-kaart waarschijnlijk goed voor van pas. De kaart berust volgens de Amerikanen op een ander mechanisme dan die van het ‘kompas’ van de zeeschildpadden, waarmee ze op basis van het aardmagnetisch veld de juiste zwemrichting bepalen.
In het lab laten de Amerikanen jonge dikkopschildpadjes rondzwemmen in twee verschillende watertanks. In de ene krijgt een schildpad telkens voedsel, in de andere niet. Het verschil tussen de tanks zit ‘m in het kunstmatige magnetisch veld, dat is aangelegd volgens parameters van bekende oceaangebieden. Zo leren de schildpadjes onderscheid maken tussen een tank die qua magnetisch veld op de golf van Mexico lijkt en een tank die op een plek bij New Hampshire lijkt. Dat dit na twee maanden training lukt blijkt bij de test: voeren de schildpadden in de juiste tank een soort dansje uit? Dat dansje – het hoofd uit het water tillen, de bek openen en wapperen met de voorste flippers – is bekend gedrag van schildpadden die voedsel verwachten. In het lab blijken de dieren het dansje inderdaad alleen uit te voeren in de tank waarvan ze geleerd hebben dat er voedsel bij hoort. Ook andere gesimuleerde locaties zijn succesvol aan te leren. De schildpadden kunnen er bovendien extra gebieden bij leren, en blijken ook na vier maanden de locaties nog goed te kennen. Daarbij moet zowel de sterkte van het veld als de hoek van magnetisch veldlijnen kloppen; als de onderzoekers parameters mixen zijn de schildpadden in de war.
In een apart experiment laten de Amerikanen zien dat dikkopschildpadden om hun zwemrichting te bepalen gebruik maken van zogeheten chemische magnetoreceptie, waarbij een serie chemische reacties ervoor zorgt dat dieren het aardmagnetisch veld opmerken. De aanwezigheid van een radiofrequent veld verstoort dat mechanisme. In het lab zwemmen schildpadden bij een tank met een veld dat lijkt op een gebied bij de Kaapverdische eilanden standaard westwaarts, tenzij chemische magnetoreceptie verstoord is. Het verschil tussen twee locaties weten ze daarentegen ook prima te herkennen met verstoring. Kennelijk gebruiken de dieren voor hun mentale kaart een ander mechanisme dan voor hun kompas, concluderen de Amerikanen. Hoe dat precies zit, is voer voor vervolgonderzoek.