
Stierhaaien zijn geen solitaire dieren, maar hebben uitgebreide sociale netwerken. Mannetjes blijken de grootste vriendenmakers, terwijl vrouwtjes het populairst zijn. Zowel jonge als oudere haaien staan juist vaker aan de zijlijn.
Stierhaaien hebben grote sociale netwerken, specifieke voor- en afkeuren voor soortgenoten en blijken daarmee allesbehalve solitair. Mannetjes hebben grotere sociale kringen, terwijl vrouwtjes populair zijn bij beide seksen. Ook leeftijd beïnvloedt het aantal sociale contacten, blijkt uit onderzoek Britse mariene biologen en gedragsecologen (Animal Behaviour, 18 maart).
‘Wegdraaien’
Om het sociale netwerk van de stierhaai (Carcharhinus leucas) in kaart te brengen, observeerden de onderzoekers 184 stierhaaien bij het Shark Reef Marine Reserve in Fiji gedurende zes jaar. Met 473 duiken en 8.912 minuten aan observaties legden ze de sociale structuren bij de haaien vast. Gedragingen zoals ‘leiden-volgen’, ‘parallel zwemmen’ en ‘wegdraaien’ werden gekwantificeerd en geanalyseerd, waardoor patronen van sociale voor- en afkeur duidelijk werden.
Hoewel stierhaaien vaak als antisociaal en solitair bestempeld worden, blijken ze een opmerkelijk sociaal netwerk hebben. Dit geeft de haaien betere toegang tot voedingsbronnen, potentiële partners, informatie en bescherming. Leeftijd en sekse lijken daarbij het sociaal gedrag van de haaien te beïnvloeden.
Zo laten de Britse gedragsecologen zien dat mannelijke stierhaaien meer sociale contacten hebben dan vrouwtjes en liever contact maken met vrouwtjes dan met andere mannetjes. De onderzoekers stellen dat de grootte van de mannetjes daarmee te maken heeft. Mannelijke stierhaaien zijn namelijk kleiner dan vrouwtjes en zouden daarom voor bescherming meer met vrouwtjes associëren.Â
Aan de zijlijn
Het zijn vooral de volwassen stierhaaien die sociaal gedrag vertonen; de jonge en oudere stierhaaien blijven meer aan de zijlijn. De onderzoekers speculeren over de mogelijke redenen. Hoewel bij beide leeftijden hiërarchie sociaal gedrag hindert, lijken oude stierhaaien zich bewuster terug te trekken uit de groep. Oude stierhaaien hebben wellicht al genoeg vaardigheden, paringen en informatie verzameld om niet meer afhankelijk te hoeven zijn van een groep. De jonge stierhaaien moeten daarentegen nog leren wat de sociale regels zijn en hun eigen plek in de groep vinden.
Bescherming
Haaienexpert en directeur van de Nederlandse Elasmobranchen Vereniging Paddy Walker, niet betrokken bij het onderzoek, is enthousiast over de studie. ‘Dit zijn ontzettend interessante resultaten. Kennis van het gedrag en de verschillen daarin binnen de levenscyclus van haaien is belangrijk voor de bescherming van de soort.’
Voeden
Walker noemt het een gedegen studie, maar plaatst wel een kleine kanttekening bij het feit dat de haaien op de onderzoekslocatie worden gevoed. Door de haaien te voeden, brengen de onderzoekers de dieren immers bij elkaar. Maar volgens Walker is dat ook een kracht van de studie. ‘Juist door de haaien te observeren op een plek waar ze gevoed worden, hebben de onderzoekers het gedrag zo goed kunnen bestuderen. De resultaten die ze zien zijn legitiem.’
Die resultaten zijn belangrijk voor de bescherming van haaien. Walker licht toe: ‘Zonder begrip van gedrag en routine is het lastig om soorten te beschermen. Je neemt nou eenmaal andere maatregelen bij een solitaire of een sociale soort.’ Daarbij werpen de resultaten ook een vriendelijker licht op het agressieve imago van de haai. ‘Het is ook leuk om een keer te lezen dat haaien vrienden maken,’ zegt Walker.
