Met Crispr-Cas gemodificeerde T-cellen handhaven zich negen maanden lang in menselijke kankerpatiënten zonder nadelige bijeffecten te veroorzaken.
Lichaamseigen T-cellen aanpassen met Crispr-Cas9 en terugplaatsen in patiënten met een vergevorderde vorm van kanker is veilig en klinisch haalbaar. Dat concluderen Amerikaanse wetenschappers 8 februari in Science na een klinische fase-1-studie bij drie kankerpatiënten: de genetisch gemodificeerde T-cellen veroorzaakten na toediening geen nadelige bijeffecten en waren negen maanden na dato nog in het lichaam aanwezig. Hoe effectief deze strategie is bij kankerbestrijding blijft echter onduidelijk.
Immunotherapie met T-cellen is een opkomende tak van sport in de strijd tegen tumoren. Bij een dergelijke behandeling worden T-cellen van een patiënt zodanig geherprogrammeerd dat ze na terugplaatsing het afweersysteem helpen bij het opsporen en vernietigen van kankercellen. Meestal gebeurt dat via een uitgeschakeld virus, dat zorgt voor de expressie van een receptor die specifieke antigenen van een tumor kan herkennen. Hoewel deze aanpak voor sommigen typen kanker uiterst effectief is, kan de ingebouwde expressie voor de nieuwe receptor soms interfereren met de natuurlijke expressie in de T-cel voor vergelijkbare tumorherkennende receptoren. Ook wordt T-celactiviteit op natuurlijke wijze onderdrukt door het eiwit PD-1: dat zet geprogrammeerde celdood in werking. Het systematisch remmen van PD-1 in patiënten kan T-cel-activiteit weliswaar opkrikken, maar gaat vaak gepaard met ernstige auto-immuunreacties.
Uit muizenstudies blijkt dat het verwijderen van de hierbij betrokken genen met Crispr-Cas9 kan helpen deze complicaties te omzeilen. Daarom kijken de onderzoekers in de huidige studie of T-cellen met dergelijke genetische knock-outs veilig zijn om toe te passen bij mensen. Ze oogsten daartoe eerst T-cellen van drie kankerpatiënten, om vervolgens het gen voor PD-1 en de genen die mogelijk voor interferentie kunnen zorgen te verwijderen. Tot slot bewapenen ze de T-cellen via een virus zodanig dat ze een eiwit aanvallen dat doorgaans op kankercellen aanwezig is: NY-ESO-1. De T-cellen bleken zich gedurende negen maanden in het lichaam te handhaven zonder ongewenste bijeffecten.
‘Deze resultaten verschaffen onderzoekers op het gebied van celmodificatie een handboek voor de veilige productie en toediening van genetisch gemodificeerde somatische cellen’, schrijven Jennifer Doudna en Jennifer Hamilton in een bijbehorend perspective in Science . ‘De grote onbeantwoorde vraag is nu of de genetisch gemodificeerde T-cellen effectief zijn tegen vergevorderde kanker.’ Ook wijzen de twee biochemici erop dat de onderzoekers oude en beperkte protocollen uit 2016 hebben gebruikt die waarschijnlijk minder effectief zijn dan wanneer ze een nieuwere technologie hadden gebruikt.
Immunotherapie met T-cellen is een opkomende tak van sport in de strijd tegen tumoren