Foto: National Institute of Allergy and Infectious Diseases
Het is gelukt hiv-patiënten tijdelijk hun infectie onder controle te laten houden door immunotherapie. Daarnaast is opnieuw een patiënt compleet van hiv genezen door stamceltransplantatie.
De zevende patiënt ooit lijkt genezen van hiv door een stamceltransplantatie, en drievoudige immunotherapie zorgt ervoor dat hiv-patiënten maandenlang zonder antiretrovirale therapie kunnen. Die twee doorbraken meldt Nature 3 december in twee onafhankelijke studies.
Cocktail
Voor de drievoudige immunotherapie krijgen tien hiv-patiënten bij een klinische trial eerst een dna-vaccin. Dit vaccin richt zich tegen twee elementen uit de binnenkant van het hiv-virus. Vervolgens krijgen de patiënten een cocktail van verschillende antilichamen toegediend. Als derde stap krijgen ze nog zo’n antilichamen-shot, en stoppen tegelijkertijd met de antiretrovirale medicatie die ze normaal gesproken namen. Hoewel de therapie bij drie van de tien patiënten niet werkt – zij krijgen een typische terugval waarbij hiv-virusdeeltjes zich gauw vermeerderen – houden de overige zeven patiënten het hiv-virus enigszins onder controle.
Eén van die zeven patiënten krijgt zelfs helemaal geen terugval – in elk geval niet gedurende het achttien maanden durende onderzoek. Bij de andere zes blijft het aantal hiv-deeltjes twee tot zes maanden op een laag niveau, voor ze alsnog een terugval krijgen en terugschakelen naar antiretrovirale medicatie. Een gemeenschappelijke factor bij deze zeven patiënten is de grote toename van bepaalde T-cellen na de immunotherapie.
Hoewel de resultaten wisselend van succes zijn, denken de onderzoekers wel op het juiste spoor te zitten. ‘Ik geloof dat we eindelijk echte vooruitgang boeken in de ontwikkeling van een therapie (…) zonder de noodzaak van levenslange medicatie’, stelt laatste auteur Steven Deeks in een persbericht.
Genezing
Van echte genezing lijkt wel sprake bij een Duitse man met hiv, die vanwege acute leukemie in 2015 een stamceltransplantatie ondergaat en daarna zeker drie jaar hiv-vrij lijkt zonder afhankelijk te zijn van antiretrovirale medicatie. Deze procedure leidde eerder al bij zes andere hiv-patiënten tot genezing – of in elk geval tot een voorlopige afname van hiv-deeltjes tot ondetecteerbare hoeveelheden. Bijzonder is dat ditmaal de donor, net als de Duitse man zelf, niet twee kopieën van een gemuteerd gen voor CCR5 had, maar slechts één. Bij de meeste andere gevallen hadden de donors wel twee mutante kopieën. De CCR5-receptor is essentieel voor hiv om een cel binnen te dringen, dus het leek logisch dat genezing van hiv door stamceltransplantatie afhing van sabotage van deze receptoren. Dat blijkt nu dus niet het geval en sluit ook aan bij een eerder genezen hiv-patiënt uit Zwitserland, wiens stamceldonor twee normale CCR5-genen had.