De biologieleraar die stotterend staat te vertellen over seksualiteit, zoekend naar woorden en naar de juiste spullen – die heeft iets gemist. Al een kwart eeuw lang. Want zo lang bestaat er al Lang Leve de Liefde, een kant-en-klaar lesprogramma over relaties en seksualiteit van Soa Aids Nederland. Half januari kunnen docenten ermee kennismaken tijdens de jaarlijkse NIBI-onderwijsconferentie – voor de 25ste keer.
Een van de mensen achter Lang Leve de Liefde (LLL voor insiders) is Jos Poelman. Hij stond aan de wieg van het programma en speelde vele jaren een coördinerende rol. Hij ging onlangs formeel met pensioen, maar is nu ambassadeur van LLL. ‘Ik schrijf en vertel erover. En ik was het afgelopen jaar organisator van de Lang Leve de Liefde Award, een prijs voor scholen. Ontzettend leuk.’
Vóór LLL was er geen gestructureerde seksuele voorlichting op scholen, vertelt Poelman. ‘Er was wel wat materiaal, maar vooral losse werkvormen gericht op de biologische kant van voortplanting en hoe je lijf in elkaar zit.’ De voorlichting was daarnaast nauwelijks wetenschappelijk onderbouwd. Er was nog weinig bekend over het seksuele gedrag van jongeren en hoe dat te beïnvloeden is.
‘Maar toen kwam de aidsepidemie op. Daardoor kreeg de voorlichting ineens een enorme boost’, vertelt hij. ‘Maar de samenleving was nog altijd sterk verzuild. Er waren aparte lespakketten voor protestants-christelijke, katholieke en openbare scholen. Wij wilden een lespakket maken dat alle scholen zou bedienen – samen met de verschillende onderwijskoepels. Die samenwerking was wel een uitdaging, ja. Er waren veel verschillende visies. Maar de voorlichting is er uiteindelijk zoveel beter van geworden.’
Jos Poelman.
LLL wordt voortdurend verbeterd en uitgebreid. Inmiddels is er een vierde generatie beschikbaar. Ook die is wetenschappelijk onderbouwd, benadrukt Poelman. Er is aandacht voor het voorkómen van soa’s en zwangerschap, veilig vrijen, puberteit, verliefdheid en verkering, maar ook voor het aangeven van ‘wensen en grenzen’, weerbaarheid, veilig internetten en omgaan met sociale media, seksuele diversiteit en hulp zoeken. Poelman: ‘En nadrukkelijk ook voor de leuke kanten van seksualiteit. Daarin is nu een veel mooier evenwicht dan vroeger. Het gaat niet alleen meer om de risico’s en schaduwkanten van seks.’
‘Ik weet wel dat docenten van alle geloofsovertuigingen er blij mee zijn’
LLL is het meest gebruikte lespakket voor seksuele en relationele vorming in Nederland. Het wordt op alle typen scholen gebruikt, van openbaar tot katholiek en van blank tot gekleurd. ‘Hoe het zit met puur islamitische scholen durf ik eigenlijk niet te zeggen’, zegt Poelman, ‘maar ik weet wel dat docenten van alle geloofsovertuigingen er blij mee zijn.’
Wensen en grenzen aangeven is een belangrijk onderdeel van voorlichting.
De makers van LLL onderzoeken voortdurend wat docenten en leerlingen ervan vinden, hoe ze het lespakket gebruiken en wat het effect is. Lisette Schutte van Soa Aids Nederland doet promotieonderzoek naar de implementatie. De uitkomsten zijn positief, aldus Poelman: ‘Als je kijkt naar hoe gretig leerlingen zijn naar kennis, hoe graag ze meedoen. Mensen denken vaak dat jongeren dankzij internet alles wel weten, maar dat valt dus enorm tegen. Daarom is LLL zo belangrijk.’ Een effectonderzoek van TNO liet zien dat leerlingen de risico’s van soa’s reëler inschatten dankzij de lessen, vertelt Poelman. Ze hebben nadien meer kennis, staan positiever tegenover van condoomen pilgebruik en zijn meer geneigd condooms te gebruiken, zelfs op langere termijn. ‘Ook het RIVM heeft LLL erkend als effectief. Al met al is het het best beoordeelde lespakket voor relationele en seksuele vorming.’
Docenten zijn zonder uitzondering positief, merkt Poelman op. ‘Dat blijkt altijd weer uit evaluaties en bij trainingen en workshops. Als ze eenmaal de verlegenheid voorbij zijn, en zien wat het effect van hun lessen is, dan zijn ze enthousiast’, vertelt hij.
‘Vooral omdat hun leerlingen het zo leuk vinden. Dat geeft enorm veel energie. Docenten zeggen: “Dit zijn de leukste lessen van het jaar” en “Normaal houden leerlingen hun aandacht maximaal twintig minuten erbij, maar hierbij zomaar de volle vijftig minuten.”
Sexting
Volgens de media wordt seksualiteit tegenwoordig juist steeds moeilijker bespreekbaar in de klas. Er doen steeds meer verhalen de ronde over negativiteit ten opzichte van bijvoorbeeld homoseksualiteit. ‘Er zijn inderdaad groepen leerlingen waarin dat soort onderwerpen aanvankelijk weerstand oproepen’, reageert Poelman. ‘Maar LLL geeft veel suggesties gegeven over hoe je bijvoorbeeld voor iedereen een veilige omgeving creëert en omgaat met lastige vragen en heftige homo-negatieve opmerkingen. Er is ook een aanvullende module over seksuele diversiteit.’
Toch blijft er volgens Poelman nog wel wat te wensen over. ‘We moeten blijven aansluiten bij de wensen en behoeften van docenten en jongeren’, zegt hij, ‘blijven inspelen op nieuwe vragen en nieuwe problemen. Daarom gaan we een aanvullende toolkit maken over internetrisico’s, waaronder sexting. We blijven focussen op de kwaliteit van de implementatie: zorgen dat scholen de lessen gebruiken zoals ze zijn bedoeld.’ Naast educatie gaat Soa Aids Nederland zich ook meer richten op verankering in het schoolbeleid, op samenwerking van scholen met partners als Sense, Jeugdgezondheidszorg en GGD, en op verbetering van sociale veiligheid op scholen, vertelt Poelman geanimeerd. Zelf is hij nu alleen nog indirect betrokken, als ambassadeur. ‘LLL is zo geweldig leuk. Helemaal loslaten kan ik het niet.’
Een schat aan materiaal
Lang Leve de Liefde is een lesprogramma van Soa Aids Nederland in samenwerking met Rutgers. Er zijn twee versies voor de onderbouw (vmbo, havo en vwo, en praktijkonderwijs en vmbo bb) en een pakket voor de bovenbouw van havo, vwo en mbo. LLL-onderbouw omvat onder meer een leerlingenmagazine, een dvd, een e-learningom-geving voor leerlingen, een handleiding voor docenten en een website voor docenten: www.lesgevenindeliefde.nl. Het pakket heeft allerlei extra modules: seksuele diversiteit, seksuele beelden in de media, wensen en grenzen, en een soa-practicum.
https://www.langlevedeliefde.nl
foto Doete Regts.