Vervallen tropisch duikparadijs

Veldstations bloeiden op of stierven een zachte dood. Een rondgang langs de historie en hoogtepunten van Nederlandse biologische stations en hun markante bewoners.

Duikgidsen roemen het als een van de mooiste duik- en snorkelplaatsen van duikersparadijs Bonaire. Voor de kust van het okergele landhuis Karpata wemelt het van rifvissen, koraal en zeeschildpadden. Van 1980 tot 1995 is het nu vervallen landhuis de uitvalsbasis van Nederlandse en Antilliaanse zeebiologen. Ze kamperen op deze tropische buitenpost om er veelal duikend veldonderzoek te doen. Dat kan in principe zonder boot, na het afdalen van een trap vanaf een groot blok beton in zee. Het rond 1870 gebouwde landhuis heette oorspronkelijk Borneo, maar is omgedoopt tot Karpata. Een lokale naam voor wonderbomen, op deze plantage geteeld voor de productie van wonderolie. Het landhuis had ook een kalkoven om koraalsteen te branden tot schelpkalk en een oven om sap van de vetplant Aloë vera om te vormen tot wondmiddel tegen zonnebrand. In 1980 wordt uit cultuurhistorische overwegingen het dan al dertig jaar in onbruik geraakte, geruïneerde landhuis gerenoveerd. De net gekroonde Beatrix opent het als ecologisch centrum van Stichting voor Nationale Parken (Stinapa). Deze stichting beheert onder meer het Bonaire National Marine Park, in 1979 opgericht en daarmee het oudste zeereservaat ter wereld.

‘Bijzonder aan Bonaire was dat het gehele rif beschermde status genoot met onder meer een totaalverbod op speervissen’, herinnert marien bioloog Jules van Rooij zich. Hij verricht van 1987 tot 1990 op Karpata veldwerk voor zijn promotieonderzoek aan papegaaivissen. ‘Op Curaçao was dat vrijwel onmogelijk omdat vissen direct wegvluchten zodra een snorkelaar of duiker nadert. Op Bonaire kon je grotere exemplaren tot op enkele meters naderen zonder ze te verstoren’, aldus Van Rooij. Hij was een van de drie Groningse promovendi die samen met doctoraalstudenten gedrag, energiehuishouding, ecologie en rifbegrazing van papegaaivissen in kaart brachten.

Karpata heeft rond 1985 vanwege een bezoek van prins Bernhard en een subsidie van het Wereld Natuur Fonds voor het onderwaterpark net een flinke opknapbeurt gehad. Het beschikt over zelfgegenereerde elektriciteit, drinkwater, een lab met vers zeewater, een doka en een persluchtgenerator voor het vullen van duiktanks. In dienst van het eilandbestuur houdt de kleurrijke bioloog Eric Newton het station met enig kunst- en vliegwerk draaiend. ‘Hij was vooral veel in de weer met de matrixprinter’, herinnert bioloog GeertJan Roebers zich. Als student aan de Universiteit van Amsterdam deed Roebers er veldonderzoek aan mariene cryptofauna als zakpijpen en mosdiertjes, maar er waren ook Amsterdamse studenten die vanuit Karpata juist landdieren als papegaaien of hagedissen bestudeerden.

Roebers bracht afgelopen zomer als toerist nog een nostalgisch bezoek aan Karpata, dat twintig jaar geleden de functie van ecologisch station verloor. ‘Er zijn nu overal bomen en struiken in het complex opgeschoten. Het is weer een halve ruïne, een typisch geval van tropisch verval.’

Het Wageningse bedrijf In2Care krijgt samen met onderzoekers van Penn State University in de Verenigde Staten een subsidie van 9,2 miljoen euro van de Bill Gates Foundation om malariamuggen te bestrijden die resistenties bezitten tegen insecticiden. De onderzoekers krijgen het geld van de Amerikaanse filantroop om een grote proef uit te voeren in Ivoorkust, maakte In2Care op 12 december bekend. Hierbij worden zesduizend huizen voorzien van ventilatiegaten die zijn voorzien van gaas waarop insecticiden via een elektrostatische coating zijn aangebracht (zie ‘Elektrostatisch muggen aanvallen’, Bionieuws 14, 2015).

Het bedrijf Coral Gardening heeft via crowdfunding een eerste financieringsdoel van 5.000 euro gehaald. Dat maakte het op 10 januari in een persbericht bekend.

Het bedrijf van het Nederlandse paar Frank van Klaveren en Vera Aarden beoogt in Aziatische wateren betonnen beelden te plaatsen ter bescherming en herstel van het koraal. Op de beelden komen gestekte en gekweekte koralen en ook vissen vinden er schuilplaatsen in. Dat moet leiden tot duurzame leefgemeenschappen. Coral Gardening hoopt in totaal 25.000 euro aan donaties op te halen; de crowdfundingsactie via internet loopt daartoe nog door.