Een nieuwe stamboom op basis van genomen van 103 vleermuissoorten en gegevens van 44 fossielen wijst Europa aan als bakermat van vleermuizen. Ook echolocatie blijkt al vroeg in hun evolutie te zijn ontstaan.
Een groot consortium van onderzoekers van over de hele wereld heeft met behulp van dna-analyses en fossielgegevens de stamboom van vleermuizen opnieuw in elkaar gezet, en zo gezien dat vleermuizen waarschijnlijk in het late Paleoceen, tussen ongeveer 59 en 56 miljoen jaar geleden, in Europa zijn ontstaan.
Bat1K-consortium
Vleermuizen zijn heel bijzondere beesten. Ze hebben een hele eigen manier van vliegen ontwikkeld, doen aan echolocatie en passen zich op allerlei plekken aan op het lokale dieet. Een aantal van de ruim 1500 soorten leven zelfs bijzonder lang zonder veel signalen van kanker. Toch is de herkomst van deze beesten lang onduidelijk gebleven. Onderzoekers vermoedden dat ze ontstaan zijn in Afrika, Azië of Noord-Amerika, maar dat is nooit echt bewezen. Het Bat1K-consortium, een grote groep onderzoekers vanuit onder andere Duitsland, Frankrijk, Engeland en de Verenigde Staten, heeft hier verandering in gebracht en een hele nieuwe stamboom ontwikkeld. En daaruit blijkt dat vleermuizen waarschijnlijk uit Europa komen.
In de Nature-paper die de onderzoekers afgelopen week publiceerden, laten evolutionair bioloog Ariadna Morales en haar collega’s zien dat ze eerdere obstakels in het creëren van een vleermuis-stamboom wisten te omzeilen. Eerder onderzoek werd namelijk gehinderd doordat dezelfde eigenschappen in verschillende soorten vleermuizen apart zijn geëvolueerd, doordat verschillende delen van het genoom tegenstrijdige evolutionaire signalen geven en doordat er weinig complete genomen op chromosoomniveau beschikbaar waren.
Computermodellen
Voor dit onderzoek analyseerden de biologen samengestelde genomen van 103 verschillende soorten vleermuizen, waaronder 42 nieuw samengestelde genomen. Hiermee hadden ze alle 21 families van vleermuizen gedekt. Ook namen Morales en haar collega’s morfologische gegevens van 44 vleermuisfossielen van over de hele wereld mee. Met verschillende computermodellen vergeleken ze onder meer eiwitcoderende genen en neutraal evoluerende delen van het genoom en combineerden die resultaten met de fossielgegevens.
Na deze analyses wisten de onderzoekers een nieuwe evolutionaire stamboom te creëren. Daarnaast reconstrueerden ze 26 chromosomen van de gemeenschappelijke voorouder van de vleermuizen. Uit de gecombineerde analysesbleek dat vleermuizen waarschijnlijk al in het late Paleoceen in Europa ontstonden.
Het fossiel van het genus Vielasia valt volgens deze analyse in de oudste tak van de stamboom. Deze soort gebruikte waarschijnlijk al echolocatie. Dit betekent dat deze eigenschap al ontstond voordat de moderne vleermuizen zich diversifieerden. Met deze informatie hopen de onderzoekers in de toekomst de genetische herkomst van deze eigenschap en andere bijzondere vleermuiseigenschappen te kunnen ontrafelen.