Illustratie: Annemarie Roos
Onderzoekers nemen en masse afscheid van het sociale mediaplatform X (voorheen Twitter) en sommigen omarmen nu Bluesky. Wat heeft het twitteren hun gebracht en hoe bevalt Bluesky?
Ooit stond Twitter bekend als een marktplein van meningen en platform voor publieke discussies, met ruimte voor nuance. Lange tijd was het zelfs volstrekt onmisbaar voor de nieuwscyclus en politieke debatten. Maar die tijd is vervlogen: sinds de overname van Elon Musk in 2023 is Twitter (inmiddels X) steeds meer het speelveld geworden van trollen en bots, waar nepnieuws welig kan tieren. Reden voor bijvoorbeeld onderzoeksfinancier NWO om per 6 januari met X te stoppen. Hoewel onderzoekers massaal overlopen op het nieuwe socialemediaplatform Bluesky, roept het de vraag op: wat valt er voor biologen eigenlijk nog te behalen op platformen zoals X?
‘Ik zit nu vooral op Bluesky: dat is een beetje zoals Twitter vroeger was. Ik weet niet of er veel te halen valt voor biologen op zo’n platform – ik probeer er vooral wat te brengen. Het is een makkelijke manier om een algemeen publiek te bereiken. Als ik dan hoor dat mensen sinds ze mij volgen denken: goh, wat is dat, in plaats van ieuw een beestje – dan heb ik iets bereikt.
‘Ik ben nu bezig met de nominaties voor de Insect van het Jaar-verkiezing. Dan krijg ik ook reacties als: de pissebed! Waarop ik mooi kan uitleggen waarom dat geen insect is, en wat dan wel. Verder heb ik nog wel vooral interacties met biologen, maar dat is wel aan het veranderen. ‘De ‘beestjesbenoemdienst’ – mensen sturen mij een foto, ik vertel ze wat het is – begint nu ook op Bluesky populairder te worden. Er is een enorme verplaatsing van Twittervluchtelingen. Mijn bereik is nog niet zo groot als het op Twitter was, dat kost nu eenmaal tijd en energie. Dat is aan de ene kant jammer, want Twitter was geweldig. Maar je kunt het ook als een nieuwe kans zien. Tot nog toe zijn de mensen op Bluesky in elk geval een stuk vriendelijker dan op dit moment op X.’
‘Ik vond het al een tijdje niet meer leuk op Twitter vanwege extreemrechtse toetsenbordridders die alles en iedereen anoniem afbranden, vooral sinds de overname door Musk. Ik geloof dat ik er uiteindelijk een stuk of duizend had geblokkeerd om het een beetje leuk te houden. Ik overwoog al een tijdje te stoppen. Ik ben geen liefhebber van een rustig dorpsplein, maar nu was het daar elke dag oudejaarsnacht. Stoppen was lastig, want er zat veel tijd en werk in: zo’n 43 duizend posts in tien jaar! Het hielp me bij het schrijven van columns en leverde een heleboel leuke contacten op: bijna vijftienduizend volgers, waaronder journalisten en politici die ik direct kon benaderen. Zulke korte lijntjes zijn handig als je ergens de aandacht op wilt vestigen. Je legt het dan neer bij journalisten of politici die aan knoppen kunnen draaien. Musks propaganda voor extreemrechts was voor mij de druppel. Aan het begin van de zomervakantie heb ik een twitterpauze van twee maanden afgekondigd. Dat was lang genoeg om de gewoonte af te leren, want het is ook verslavend – je kunt veel tijd vertwitteren –, en te besluiten helemaal te stoppen. Zeven weken geleden ben ik begonnen met Bluesky, want ik miste het dorpsplein. Ik heb daar nu drieduizend volgers. De sfeer is goed, er zijn meer mogelijkheden om vervelende mensen buiten te sluiten. Er zijn relatief veel wetenschappers en ook steeds meer journalisten. De politici blijven wat achter. Het is minder spannend en moeilijker om een groot publiek te bereiken. Ik steek er vrij weinig tijd in en dat is misschien ook maar beter. Alleen nieuws volgen, maakt je nu al depressief.’
‘Bij mij was het niet vanwege de trollen of het nepnieuws dat ik van X af wilde, daar ben ik vrij immuun voor. Ik ergerde me vooral aan de toegenomen vervuiling aan advertenties en ‘leuke’ filmpjes. En dat Elon Musk X steeds meer inzet voor abjecte politieke doelen, gaf het laatste zetje om X te verlaten. Het voelde wel als een aderlating, want ik had op Twitter in vijftien jaar een enorm netwerk opgebouwd met veel interactie en ruim elfduizend volgers. Ik gebruikte het om nieuwe papers te delen en op het spoor te komen. Soms leidde het tot heel nuttige discussies met vakgenoten over inzet van nieuwe technieken om dna-gedrag te analyseren. Maar de echte charme zat voor mij vooral in de breedte: dat er ook interacties waren over de kerk, politiek en muziek. Ik heb ook een account aangemaakt bij Mastodon, waar je heel specifiek je interesses kunt aangeven, maar ik merk toch dat ik daar de breedte mis. Bluesky bevalt prima: het heeft vrijwel dezelfde functionaliteiten als het oude, vertrouwde Twitter. Er zijn ook apps die je specifiek kunt gebruiken om de volgers die je op X had weer aan je te verbinden. Ik zit nu – even kijken… – alweer op zo’n vijftienhonderd volgers: het groeit best snel. Deelname aan een platform kost best veel tijd, maar voor mij is het meestal een prettige afwisseling in het werk: als ik met een paper bezig ben, vind ik het prettig af en toe vijf minuten iets anders te doen. Het is mijn illusie van multitasken.’
‘Twitter heeft voor mij veel deuren geopend op professioneel gebied, met name doordat het een belangrijk netwerk van wetenschappers was. Enerzijds was het een plek waar ik mijn eigen onderzoek promootte, anderzijds zag ik wat andere academici publiceerden en leuk vonden. Toen ik eenmaal boven de drieduizend volgers zat, treedde ik ook steeds meer buiten mijn eigen bubbel en ontstonden er contacten en discussies met mensen die ik anders nooit zou hebben gehad. Ik werk nu bijvoorbeeld aan een groot project met iemand die ik via Twitter heb ontmoet.
‘Helaas is het sinds de overname van Elon Musk en omdoping tot X afgegleden tot een beerput waarop trollenlegers dag en nacht klaarstaan om irritant te doen. Inmiddels kun je niks meer posten, zonder direct van allerlei kanten te worden afgezeken. Er is geen interactie meer en veel mensen zijn vertrokken, waaronder ik. Het is gewoon klaar.
‘Gelukkig zijn er inmiddels veel wetenschappers overgestapt op Bluesky, wat een beetje aanvoelt als de begindagen van Twitter. Er is ruimte voor constructieve discussies met uiteenlopende meningen. Het heeft nog niet de omvang van het oude Twitter, maar heeft zeker potentie om tot een vergelijkbaar netwerkplatform uit te groeien.
‘Mijn eigen online activiteit staat wel even op een laag pitje, want ik word niet zo blij van de huidige staat van de wereld; op Bluesky word ik daar continu mee geconfronteerd. Bovendien is posten een flinke tijdsinvestering en het levert ook de nodige stress op. Wie weet pak ik het op een later moment weer op.’