Wilde genen helpen verwilderde rendieren

Deel

Twee rendieren in de buurt van TromsĆø, Noorwegen. Credit: BatCam Photography / Flickr

Gedomesticeerde rendieren die de overstap maken naar de vrije natuur, pikken genen op van wilde soortgenoten en hebben daar baat bij.


Vijftig jaar geleden begon een groep rendieren in Noorwegen aan een nieuw bestaan. Van een leven in de kudde van herders trokken ze opnieuw de wildernis in. De dieren kruisten met wilde soortgenoten en daar hebben ze voordeel van, zien Noorse biologen (Proceedings of the Royal Society B, 15 juli). Juist genvarianten die van pas komen in het wild komen bij de verwilderde dieren meer voor.


ā€˜Dat is precies wat je verwacht’, reageert Richard Crooijmans. ā€˜Het is wel voor het eerst dat dit is aangetoond bij zulke grote zoogdieren.’ De hoogleraar animal breeding and genomics van Wageningen Universiteit werkt zelf aan een internationaal project om een soort oerrund terug te fokken, de tauros. Die worden ingezet voor natuurbeheer. ā€˜Dan moet je robuuste dieren hebben die niet bij het eerste zuchtje wind omwaaien. Om te overleven moeten de dieren zelf voedsel vinden en ze moeten zich kunnen verdedigen, tegen wolven en beren bijvoorbeeld.’


Half tam

Anders dan runderen, kippen en katten gelden rendieren niet als volledig gedomesticeerd. Ze worden, net als Aziatische olifanten en dromedarissen, gezien als semi-gedomesticeerd. Wel zijn de dieren aangepast aan een bestaan onder begeleiding van mensen. Ze zijn bijvoorbeeld niet bang van hun eigenaars. Daarnaast, zo schrijven de onderzoekers, selecteren rendierherders bijvoorbeeld op grootte. Ondermaatse jongen worden geslacht. En ze kunnen vachtkleuren hebben die in het wild niet voorkomen.


De biologen analyseerden het dna van zes groepen rendieren in Noorwegen: wilde, verwilderde en semi-gedomesticeerde dieren. Daarvoor namen ze monsters van rendieren die toch al afgeschoten of geslacht werden, vijf tot twaalf individuen per groep. Ze zien bij verwilderde rendieren onder andere genvarianten opduiken uit de wilde genenpool die betrokken zijn bij het reukvermogen, het metabolisme en het immuunsysteem, maar ook genen die invloed hebben op het gedrag van de dieren.


Wolfwerende cirkel

ā€˜Bij onze runderen zien we ook dat het gedrag verandert’, vertelt Crooijmans. ā€˜In het begin werden de kalfjes opgegeten door wolven.’ Dat gebeurde vooral op de Balkan, voegt de hoogleraar toe. ā€˜Na een tijdje zagen we dat de runderen ’s nachts niet meer alleen gingen staan, maar groepen vormden, met de kalfjes in het midden.’ Het bleek een succesvolle strategie. ā€˜Met nachtcamera’s zien we dat de wolven ze wel benaderen, maar niet aanvallen.’ Inmiddels sluiten ook wilde paarden zich aan in de wolfvrije zone. Of de runderen voor deze aanpassing een setje stokoude zelfverdedigingsgenen hebben wakker gekust, moet nog worden uitgezocht.


Bij het reukvermogen is een grote genenfamilie betrokken, legt Crooijmans uit. Door domesticatie kunnen sommige van die genen achteroverleunen. ā€˜Dieren hoeven minder te zoeken naar eten, het wordt gebracht.’ Verwilderde dieren moeten zichzelf zien te bedruipen. ā€˜In de winter moeten die rendieren met hun hoeven de sneeuw wegvegen.’ De veranderingen in het immuunsysteem en het metabolisme zijn ook goed te verklaren. De dieren leggen grotere afstanden af, hebben een gevarieerder dieet en komen ook een gevarieerder menu aan ziekteverwekkers tegen.


Crooijmans ziet wel nog wat punten voor toekomstig onderzoek. Het aantal onderzochte dieren is laag en het zou nog informatiever zijn om een studie uit te voeren naar genexpressie in de verschillende groepen. Dat maakt duidelijk welke genen daadwerkelijk actief zijn. ā€˜Maar ik weet ook wel dat de kosten daarvan hoog zijn.’

Lees nu ook