
Staatsbosbeheer wil stoppen met zijn zeven buitencentra en publieksvoorlichting voortaan anders organiseren. Na veel reacties heeft de organisatie het definitieve besluit voorlopig uitgesteld en blijven de centra langer open. Maar de vraag blijft: zijn zulke fysieke plekken nodig voor natuurbescherming?
‘Natuurcontact bouwt draagvlak voor later‘
Thomas Mattijssen, senior onderzoeker sociologie van transities aan de Wageningen Universiteit
โBezoekerscentra zijn een belangrijke manier om mensen met natuur in contact te brengen en dat contact is op lange termijn essentieel voor natuurbescherming. Wat je niet kent, vind je ook minder de moeite waard om te behouden. Als mensen minder in contact komen met natuur, neemt hun verbondenheid ermee af. Uiteindelijk kan daardoor ook de bereidheid verminderen om natuur te beschermen.
โIk ga zelf regelmatig met mijn kinderen naar het bezoekerscentrum op de Posbank. Zij vinden het fantastisch om daar een opgezette das te zien, bijenhotels te bekijken of tussen informatiepanelen rond te lopen. Voor hen is dat natuurbeleving. Onderzoek laat ook zien dat mensen die zich later als vrijwilliger voor natuur inzetten, vaak al jong een sterke band met natuur hadden.
โDaar heb je niet per se een fysiek bezoekerscentrum voor nodig. Ook groen in de stad, een park dat je dagelijks bezoekt of andere vormen van natuureducatie kunnen die functie vervullen.
Publieksvoorlichting kan dus best op een andere manier worden georganiseerd. Ik kan niet beoordelen of het financieel haalbaar is om deze centra open te houden.
โWel is het belangrijk om de lange termijn mee te wegen. Als kinderen natuur niet meer kennen, ervaren en begrijpen, waarom zouden ze later nog vinden dat daar geld naartoe moet? De steun voor natuurbescherming is in Nederland nog steeds groot, maar uit ons langlopende draagvlakonderzoek blijkt dat die lager ligt dan voorheen.
โNatuurbeheer op de korte termijn blijft natuurlijk belangrijk: als een soort nu dreigt te verdwijnen, moet je handelen. Maar investeren in natuureducatie is รณรณk belangrijk. Dat is een investering op korte termijn met een opbrengst op lange termijn: mensen die betrokken blijven bij natuur en natuur beschermenswaardig vinden.โ
‘Niet sluiten vรณรณr je weet wat ervoor terugkomt‘
Patrick Jansen, hoogleraar dierecologie en natuurherstel bij de Universiteit Utrecht
โBezoekerscentra hebben een educatieve functie รฉn helpen om recreatiedruk in natuurgebieden te sturen. Ik vind het onverstandig om ze te sluiten en te vervangen door andere middelen zonder eerst te weten of die dezelfde functies vervullen.
โRecreatie is in Nederlandse natuurgebieden een belangrijke drukfactor. Zo kunnen mensen en hun honden dieren verstoren en kwetsbare plekken vertrappen. Voorzieningen zoals bezoekerscentra trekken weliswaar bezoekers aan, maar juist daardoor kun je ze ook gebruiken om recreatie te reguleren. Rond een bezoekerscentrum kan het druk zijn, maar daardoor is het verderop juist rustig. Door bezoekers te concentreren kun je andere delen van een gebied ontzien.
โZonering is ook mogelijk zonder bezoekerscentrum. Parkeerplaatsen en vaste startpunten van wandelroutes kunnen daarbij helpen. Maar bezoekerscentra vervullen eveneens een belangrijke educatieve functie. Bijvoorbeeld door mensen ervan bewust te maken waar ze op bezoek zijn, welke planten en dieren er leven of waarom een natuurgebied belangrijk is. Ook komen bezoekers er in contact met mensen die veel weten over het gebied en daar enthousiast over zijn, zoals gidsen en vrijwilligers. Zo groeien kennis en betrokkenheid.
โBij het sluiten van zoโn centrum verdwijnt er dus veel meer dan alleen een gebouw. Ook het sociale netwerk eromheen kan verloren gaan, inclusief activiteiten, programmaโs en opgebouwde kennis. Ik heb geen idee hoe Staatsbosbeheer dat denkt op te vangen, maar met een QR-code of een filmpje op je telefoon kom je er niet.
โEenmaal opgedoekt zijn de centra met hun vrijwilligers moeilijk terug te krijgen. Ik zou daarom eerst willen weten wat de alternatieven daadwerkelijk opleveren. Dat kun je prima onderzoeken, bijvoorbeeld door op plekken zonder bezoekerscentrum te kijken hoe andere vormen van voorlichting en bezoekerssturing uitwerken. Dan kun je vervolgens beoordelen of centra gemist kunnen worden of dat je er eigenlijk juist mรฉรฉr nodig hebt.โ
Naschrift redactie: deze rubriek werd vรณรณr 22 september afgerond voor de gedrukte editie van Bionieuws. Die dag maakte Staatsbosbeheer bekend meer tijd te nemen voor een besluit over de buitencentra; de centra blijven daardoor voorlopig langer open. De online intro is daarop aangepast.
