Studieverenigingen hebben steeds meer moeite vrijwilligers te vinden voor bestuurstaken. Is dit zorgwekkend of gewoon een teken van andere tijden, en valt er wat aan te doen?
De Amsterdamse studieverenging Congo, die al meer dan een eeuw studenten in de biowetenschappen verenigt, heeft moeite bestuursleden te vinden. Terwijl tien jaar geleden nog tientallen studenten fanatiek de strijd met elkaar aangingen om op zo’n begeerde bestuurszetel plaats te mogen nemen. Het 106de bestuur van Congo hield 26 november zelfs een spoed-alv om ‘de noodsituatie omtrent bestuurswerving te bespreken’. Er wordt gedacht aan een parttime bestuur, het minder lang openhouden van de Congokamer, aan zwevende bestuursvergaderingen of het uitbesteden of laten wegvallen van sommige taken. Is hier sprake van een maatschappelijke trend of nawee van de social distancing tijdens corona? Wat betekent dit voor het verenigingsleven en valt het tij te keren?
Eline van den Bos, penningmeester van het Landelijk Overleg BiologieStudenten (LOBS)
‘Vanuit de verenigingen zelf hebben we nog geen formele meldingen gekregen dat het moeilijk is om nieuwe besturen te vormen, maar via via horen we wel dat het speelt – bij Congo bijvoorbeeld, en ook bij Gyrinus natans. Sinds corona zien we in het algemeen dat het aantal actieve leden sterk is afgenomen. Niet zozeer het ledental, maar het aantal studenten dat tijd wil investeren in commissies of een bestuur. Als die poel kleiner wordt, wordt het vanzelf lastiger om een voltallig bestuur te krijgen. Tegelijkertijd voelen veel studenten de druk van strengere regels rond studiefinanciering en studieduur. Voor veel mensen voelt een bestuursjaar toch als tijd ‘opgeven’, en die combinatie schrikt af. ‘We zien dat verenigingen zoeken naar manieren om het haalbaar te houden: kleinere besturen, of juist grotere parttime constructies. Soms worden ook activiteiten teruggeschroefd om de belasting te verlagen. In onze volgende vergadering willen we met alle besturen bespreken wat wél werkt. Bestuur doen voegt echt veel toe – niet alleen voor jezelf, maar ook voor medestudenten. Als verenigingen straks structureel geen besturen meer rondkrijgen, vrees ik dat sommige kleinere clubs misschien moeten fuseren om te kunnen blijven bestaan.
Martijn Rep, hoogleraar fytopathologie en opleidingsdirecteur biologie bij de Universiteit van Amsterdam
‘Het is zeker een zorgelijke situatie. Het is ook net aan de orde geweest in een overleg met het bestuur van Congo, onze studievereniging voor biologie, psychobiologie en biomedische wetenschappen. Dat bestuur bestaat normaal uit zes leden en nu zijn het er nog maar twee. Er is geen onderzoek aan gedaan, maar je bent geneigd het toe te schrijven aan veelgenoemde problemen: geen kamer kunnen vinden, angst voor studievertraging, onzekerheid over financiën, de noodzaak van bijbaantjes en tijdgebrek. Voor ons is de inzet van de studievereniging eigenlijk onmisbaar omdat je hun sociale rol als medestudenten bij bijvoorbeeld de introductie niet door de universiteit kan laten invullen of uitbesteden. Er is geopperd dat het misschien helpt als studenten hun bestuursfunctie over twee jaar kunnen uitsmeren en dan parttime bestuurslid zijn. We zijn nog zoekende, maar hebben het probleem in ons vizier. We gaan in de komende tijd proberen bestuurswerk aantrekkelijker te maken en de drempels die studenten ervaren te verlagen.’
Maike Kooijmans, jeugdsocioloog en oud-lector opvoeden voor de toekomst bij Fontys Pedagogiek.
‘Het beeld herken ik. In het algemeen zie je dat jongeren tegenwoordig behoorlijk onder druk staan en het gevoel hebben dat ze veel moeten presteren. Ze leven in een snel veranderende, vloeibare samenleving waarin ze haast continu moeten scoren, online en offline.
Ze leggen de lat voor zichzelf heel hoog. Dat verklaart ook de klachten over overbelasting en de toename aan depressies. Jongeren moeten al zoveel, het moet allemaal snel én het moet er allemaal perfect uitzien. Sociale media zijn daarin enorm belangrijk en een plek om je te etaleren. Ze besteden heel veel tijd aan het perfecte plaatje en het uitstralen van succes. Dat is best kostbaar, zowel qua tijd als middelen, dus veel jongeren hebben een bijbaantje nodig om dat te betalen. In die wereld is vrijwilligerswerk en idealisme niet echt sexy. Het levert ze in materiële zin niks op en het argument dat iets goed is voor hun cv of de gemeenschap lijkt ze niet te boeien. Ze sluiten zich niet vanzelfsprekend ergens bij aan, maar creëren liever hun eigen bubbel. Toch zijn de huidige jongeren tot veel in staat als ze zelf de richting ervan kunnen bepalen. In dat opzicht is het niet handig om te appelleren aan tradities en verzoeken van bovenaf, maar is het de uitdaging juist ruimte te geven aan hun innovatieve ideeën en initiatieven van onderaf.’
Cas Wieken, penningmeester van het 106de bestuur van studievereniging Congo
‘We hebben afgelopen week weer een algemene ledenvergadering (alv) gehad, waarin het woord noodtoestand wel is gevallen. De afgelopen zestien jaar hadden we fulltime besturen. Nu lijkt het erop dat Congo parttime bestuursleden krijgt. Dat zal zeker betekenen dat er dingen verloren gaan, met name de aanwezigheid van het bestuur. Daar steken wij nu veel tijd in; de verenigingskamer openhouden en bij activiteiten zijn. ‘Technisch gezien moet het huidige bestuur in functie blijven tot er opvolging is, maar zelf zou ik dan wel alleen het broodnodige doen. Ik heb genoten van mijn bestuursjaar en zou het iedereen aanraden, maar ik wil ook wel weer gaan studeren. Een van de voornaamste redenen om geen bestuursfunctie te willen, is dat mensen geen studievertraging willen. Daarbij helpt het ook niet echt dat de UvA sterk heeft bezuinigd op bestuursbeurzen, waardoor je niet meer de volle twaalf maanden vergoed krijgt. ‘Bij ons bestuur was het ook al lastig om het rond te krijgen; pas op de verkiezings-alv stond de vijfde persoon op, en het horen er zelfs zes te zijn. Het gaat eigenlijk al moeizaam sinds corona. Overigens gaat het met de vereniging verder wel prima. De commissies functioneren en daar is wel genoeg animo voor, in tegenstelling tot een bestuursjaar doen.’