Zoöplankton blijkt Arctische weerwolf

In afwezigheid van zonlicht tijdens de Arctische winter blijkt zoöplankton te migreren onder invloed van maanlicht. De massale verticale beweging komt overal voor in het Arctisch gebied, van fjorden tot open zee en onder zee-ijs. Dat schrijven Britse en Noorse onderzoekers in Current Biology van 25 januari.

Zoöplankton migreert doorgaans dagelijks onder invloed van zonlicht van het zeeoppervlak in de nacht naar diepere wateren overdag. Daarmee voorkomt het plankton predatie door predatoren aan de oppervlakte, die visueel jagen bij daglicht. In Arctische gebieden zouden deze lichtgemedieerde migraties niet voorkomen in de wintermaanden, werd voorheen aangenomen. De zon laat zich dan immers weinig zien, waardoor nachten amper van dagen zijn te onderscheiden. Toch blijken de migraties zelfs in de donkerste poolnachten voor te komen, observeerden onderzoekers al eerder. Een verklaring bleef echter uit.

Om het effect van lichtveranderingen te meten, gebruikten de onderzoekers akoestische instrumenten op meerdere plekken in de Arctis, waaronder de Noordpool, de Beaufortzee en Spitsbergen. In de herfst en lente zagen ze daarin een normale variatie in dag- en nachtlicht en een klassieke migratie van het zoöplankton van en naar de oppervlakte. In de winter verandert dat patroon echter, observeerden de onderzoekers. De maan blijkt dan leidend: de migratie van het zoöplankton verschuift daarbij van een 24-uursritme op basis van de zon naar een cyclus van 24,8 uur, overeenkomend met een maancyclus.

Naast deze dagelijkse cyclus ontdekten de onderzoekers ook een massale migratie elke 29,5 dagen, overeenkomstig met volle maan. ‘Tijdens de permanent donkere en extreem koude Arctische winters reageren deze kleine mariene organismen als een soort mythische weerwolven op maanlicht door massale migraties te ondergaan’, zegt eerste auteur Kim Last. Elke maand zakt het zoöplankton van het oppervlak naar een diepte van ongeveer 50 meter, waar het plankton zich ophoopt.

‘Het optreden van lunar migraties vindt zelfs plaats op onder het zee-ijs dat onder een laag sneeuw ligt’

Opvallend, aldus de onderzoekers, is dat het fenomeen vrijwel overal in de Arctis plaatsvindt. ‘Het is verrassend dat deze migraties niet zeldzaam zijn of beperkt zijn tot een paar plekken’, zegt Last. ‘De akoestische dataset die we gebruikten voor onze analyses beslaan tezamen vijftig jaar aan gegevens van ligplaatsen die vrijwel de gehele Noordelijke IJszee beslaan. Het optreden van lunar migraties vindt elke winter plaats op elke plek, zelfs onder het zee-ijs dat onder een laag sneeuw ligt.’ Dat duidt erop dat het gedrag adaptief is en sterk geconserveerd.

Hoewel de primaire productie in de wintermaanden laag is, zorgt de migratie dat er toch vastgelegd koolstof dieper de oceaan in wordt gebracht. Het effect dat migrerend zoöplankton daarmee heeft op de koolstofkringloop willen de onderzoekers nog verder in kaart brengen.