Overweldigende herfstkleuren tijdens de Indian Summer in de Amerikaanse staat New Hampshire. Als klimaatopwarming doorzet, kan herfstverkleuring en bladval eerder in het jaar gaan optreden. Foto: Wikipedia.

 

In gematigde gebieden zorgt klimaatverandering dat bomen eerder hun plafond aan koolstofopname bereiken. Dit vervroegt de bladval in de herfst en verstoort de wereldwijde koolstofbalans, claimen ecologen.

 

 

De klimaatgestuurde stijging van de lente- en zomerproductiviteit van bomen in gematigde gebieden zorgt voor versnelde veroudering. Dit betekent dat de bladval in de herfst nog deze eeuw gemiddeld drie tot zes dagen eerder gaat optreden, in plaats van de eerder verwachte verlenging van het groeiseizoen met twee tot drie weken. Die veranderingen in groeitiming betekenen een fikse verstoring van de wereldwijde koolstofbalans, omdat bomen minder koolstof vastleggen dan huidige modellen berekenen. Dit stellen ecologen op basis van langetermijnobservaties aan de lengte van het groeiseizoen en uitgebreide veldexperimenten met beukenbomen en spierstruiken (Science, 27 november).

 

'Als herfstverschijnselen inderdaad eerder gaan
optreden, kan dat grote gevolgen hebben'

 

‘Een interessante en overtuigende studie’, meent de Wageningse fenoloog en coördinator van de Natuurkalender Arnold van Vliet, zelf niet betrokken bij deze publicatie. ‘Timing van de herfst is erg lastig waar te nemen, dat geldt zowel voor het intreden van bladverkleuring als van de bladval. Maar in dit onderzoek baseren ze zich op een indrukwekkende verzameling van fenologische waarnemingen en onderbouwen ze hun bevindingen ook experimenteel’, aldus Van Vliet. ‘Het ziet er heel gedegen uit en lijkt te sporen met iets dat wij ook al zagen. Dat de vervroeging van het groeiseizoen die door klimaatverandering optreedt in het voorjaar veel groter is, dan de verlenging in het najaar. Als herfstverschijnselen inderdaad eerder gaan optreden, kan dat grote gevolgen hebben. Want ook voor reflectie van zonlicht maakt het heel veel uit of bomen kaal zijn of nog bladeren bezitten.’

 

Waarnemingen
De onderzoekers onder leiding van milieubioloog Thomas Crowther van ETH Zürich baseren zich mede op ruim 434 duizend waarnemingen aan lentebladeren en herfstbladveroudering van zes loofboomsoorten op 3.855 locaties in Europa verzameld in het Pan European Phenology Project, met looptijden van tussen de 15 en 65 jaar. Zij laten vervolgens door modelleringen van fotosynthese en metingen aan beuken (Fagus sylvatica) en de heesterachtige spierstruiken (Spiraea japonica) zien dat houtige gewassen begrensd zijn in de hoeveelheid koolstof die zij kunnen gebruiken en opslaan.

 

Verhoogde niveaus van kooldioxide,
temperatuur en licht
zorgen voor
een vroegere veroudering van bladeren

 

Als aan alle koolstofbehoeften is voldaan, kan de veroudering van de bladeren en bladverlies eerder inzetten dan nodig is op basis van verwachte omgevingstemperatuur en beschikbaarheid van water. Zo zorgen verhoogde niveaus van kooldioxide, temperatuur en licht voor een vroegere veroudering in plaats van een verlengd groeiseizoen met meer vastlegging van koolstof. ‘Als herfstverschijnselen gemiddeld eerder gaan optreden, heeft dat zeker gevolgen voor klimaat- en productiemodellen’, signaleert Van Vliet. ‘Dat heeft misschien vervelende consequenties, maar laat ook zien dat fenologie een heel relevant en interessant onderzoeksveld is.’