DOOR GERT VAN MAANEN - FOTO: IMAGESELECT - 28-03-2025 - Zoölogie
De bandleguaan Brachylophus bulabula is - met 8.000 kilometer – een van de recordhouders transoceanische verspreiding voor landvertebraten. Foto: ImageSelect.
Bandleguanen zijn waarschijnlijk al ruim dertig miljoen jaar geleden op de Fiji-eilanden gestrand na een recordlange vlotreis van ruim 8.000 kilometer.
Ze overtreffen de oversteek van Columbus in afstand met ongeveer 25 procent en deden het ook ruim 30 miljoen jaar eerder. Noord-Amerikaanse woestijnleguanen zijn tussen 31 en 34 miljoen jaar geleden waarschijnlijk op een vlot vrijwel de complete Stille Oceaan overgestoken en toen als schipbreukelingen gestrand op of vlakbij de toen netgevormde vulkanische eilanden van de Fiji-archipel. De voorouders van vier soorten Fiji-leguanen, waaronder de bandleguaan Brachylophus bulabula (foto), vestigen met 8.000 kilometer – een vijfde van de aardomtrek – een nieuw record transoceanische verspreiding voor landvertebraten, berekenen Amerikaanse biologen (PNAS, 17 maart).
OVERSTEEK
Dat de endemische leguanen van Fiji een flinke vlotreis hebben doorstaan, is vijftig jaar geleden al verondersteld (Australian Natural History, 1974). Maar toen was het idee dat deze leguanen afstammen van de groene leguaan (Iguana iguana), en de (kortere) oversteek ‘pas’ 13 miljoen jaar geleden vanuit Zuid-Amerika plaatsvond. De Fiji-leguanen blijken op basis van fylogenetische analyses echter het nauwst verwant aan Noord-Amerikaanse woestijnleguanen, met slechts één levende vertegenwoordiger: de omnivore woestijnleguaan Dipsosaurus dorsalis, die leeft in de Sonora- en Mojavewoestijn nabij de Golf van Californië. De geschatte divergentietijd is ongeveer 31 tot 34 miljoen jaar. Andere migratieroutes – deels over land via de Beringerstraat, Zuid-Amerika-Antarctica of Eurazië – zijn logistiek nog minder waarschijnlijk dan een maandenlange reis van 8.000 kilometer op een vlot, denken de onderzoekers.
BEGROETING
Het genus van de blad- en fruitetende Fiji-leguanen verwijst naar de kleine kammen op hun nek: van het Griekse brachys ‘kort’ en lophus ‘rand’. De soortaanduiding van de Fiji-bandleguaan Brachylophus bulabula ontlenen de Australische taxonomen die deze soort beschreven (Philosophical Transaction of the Royal Society B, 2008) aan de dubbele ‘bula’ waarmee inwoners van Fiji goede vrienden begroeten. Het betekent ‘hallo’ en letterlijk ‘leven’. Best een toepasselijke begroeting voor een woestijnbewoner die net een enorme zeereis achter de rug heeft.