Eén van mijn favoriete films is Eternal Sunshine of the Spotless Mind . De hoofdpersoon laat alle herinneringen aan zijn ex wissen door het bedrijfje Lacuna Inc. Hierbij gaat er uiteraard van alles mis. Een leuk gedachte-experiment: welke herinneringen zou ik willen wissen? Wat als het mis gaat? En verandert het wissen van een herinnering misschien onbewust veel meer?


Is het fictieve bedrijf uit de film werkelijkheid aan het worden? Als je Elon Musk hoort praten over de ambities van zijn neurotechnologiebedrijf Neuralink, zou je bijna gaan denken van wel.


Op 28 augustus gaf Musk met zijn bedrijf een demo waarin het biggetje Gertrude een minuscuul implantaat in haar hersenen had, een brein-computer-interface genaamd de Link. Een chip met de grootte van een dikke munt was in de schedel aangebracht, met ruim duizend haarfijne draadjes die de Link verbinden met de hersenen. Bij Gertrude zaten de draadjes in het hersengebied waar signalen uit de snuit binnenkomen, en je hoorde haar hersencellen inderdaad vuren als ze snuffelde.


De directe plannen voor de Link zijn vooral medisch: het apparaatje kan in de toekomst hopelijk verlamde mensen helpen om te bewegen of communiceren. Maar Musk wil met de Link het brein ook gaan ‘beschrijven’, aanpassen dus, door de draadjes de hersencellen ook te laten stimuleren in plaats van alleen op te nemen. Volgens Musk behoren het back-uppen en vervangen van herinneringen ook tot de mogelijkheden.







Zou een techbedrijf dat wil knallen oog hebben voor wat er mis kan gaan?


Maar liet de demo nou echt iets nieuws zien? Een (virtuele) rondgang onder collega-neurowetenschappers gaf geen onverdeeld enthousiasme. Waarschijnlijk had men meer verwacht van de man die de eerste commerciële raket heeft gelanceerd. Professor Andrew Jackson van Newcastle University vatte het mooi samen als ‘solid engineering but mediocre neuroscience’. De kritiek is vooral dat het implanteren van chips in hersenen van mens of dier, en het vervolgens nauwkeurig meten van signalen tussen hersencellen, helemaal niet nieuw is. Ook komt Neuralink niet met empirische onderbouwing of uitleg van de technologie.


Het apparaatje is mooi, maar we moeten de hersenen nog veel beter begrijpen voordat de grootse claims waargemaakt kunnen worden. De terabytes aan breindata die de Link kan opleveren zijn niet eenvoudig ‘uit te lezen’. Het laten horen van vurende hersencellen tijdens snuffelen, en zelfs het decoderen van de positie van een ledemaat, staat nog mijlenver af van het lezen van gedachten of herinneringen, laat staan het aanpassen ervan.


En dat is maar goed ook, want we hebben de tijd hard nodig om stil te staan bij de mogelijke ethische gevolgen. Zou een techbedrijf dat wil knallen oog hebben voor wat er mis kan gaan? Het is niet moeilijk om te bedenken wat er voor nare dingen kunnen gebeuren als er verkeerd in iemands hersenen wordt ‘geschreven’. Of als er door anderen aan je hersenen wordt gesleuteld zonder dat je dat zelf wil.


Ik ben benieuwd of Elon Musk dezelfde filmsmaak heeft als ik. Hij geeft wel toe dat sommige mogelijke toepassingen van de Link op een Black Mirror -aflevering lijken, dus wie weet.


Nienke van Atteveldt werkt als hersenwetenschapper aan de Vrije Universiteit Amsterdam.